Νόμος 5179/2025 — Χρονολόγιο τροποποιήσεων
Ο Νόμος 5179/2025 του Ελληνικού Κοινοβουλίου αφορά τον εκσυγχρονισμό και την αναδιοργάνωση φορέων πολιτισμού, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την υποστήριξη οπτικοακουστικών έργων. Κύρια θέματα που ρυθμίζει είναι η αναδιοργάνωση της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, η σύσταση διοικητικών προστίμων για παραβάσεις, ο καθορισμός των σκοπών, των πόρων και της διοίκησης της Εθνικής Πινακοθήκης, καθώς και η ρύθμιση θεμάτων προσωπικού και λειτουργίας της. Ο νόμος αφορά φορείς όπως η Εθνική Πινακοθήκη, ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης, το Μουσείο Ακρόπολης και άλλα πολιτιστικά ιδρύματα, ενώ προβλέπει διοικητικά πρόστιμα από 750€ έως 5.000€ για συγκεκριμένες παραβάσεις.
Άρθρα
- Άρθρο 1. Το Άρθρο 1 περιγράφει τους σκοπούς διαφόρων μερών ενός νομοσχεδίου, εστιάζοντας στον εκσυγχρονισμό και την ενίσχυση φορέων όπως ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης, ο Οργανισμός Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το Προπαρασκευαστικό και Επαγγελματικό Σχολείο Καλών Τεχνών Πανόρμου Τήνου, το Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, το Μουσείο Ακρόπολης, το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, καθώς και στην προστασία αρχαιολογικών χώρων και πολιτιστικής κληρονομιάς, την αξιοποίηση ακινήτων, τη διευκόλυνση έργων και δράσεων πολιτισμού, και την υποστήριξη οπτικοακουστικών έργων μέσω του καθεστώτος «Cash Rebate Greece».
- Άρθρο 1 τ. Το Άρθρο 1 τ αναδιοργανώνει την Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου (Ε.Π.Μ.Α.Σ.), η οποία εποπτεύεται από τον Υπουργό Πολιτισμού και έχει την επωνυμία "National Gallery of Greece and Alexandros Soutsos Museum" για διεθνείς σχέσεις, ενώ δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα και απολαμβάνει φορολογικών ατελειών, με εξαίρεση τους φόρους δωρεάς, κληρονομίας και τον ΕΝ.Φ.Ι.Α., ενώ για τον Φ.Π.Α. εφαρμόζεται ο ν. 5144/2024. Σύμφωνα με το Άρθρο 4, σκοπός της Ε.Π.Μ.Α.Σ. είναι η συλλογή, διαφύλαξη, συντήρηση, μελέτη, έρευνα και έκθεση έργων τέχνης για την αισθητική καλλιέργεια, τη διά βίου εκπαίδευση και την ψυχαγωγία του κοινού, καθώς και τη μελέτη της ιστορίας της τέχνης, ιδιαίτερα της ελληνικής.
- Άρθρο 2 τ. Το Άρθρο 2 τ του ΦΕΚ ορίζει διοικητικά πρόστιμα για παραβάσεις του άρθρου 2 του ν. 4779/2021, με ποσά που κυμαίνονται από 750€ έως 5.000€ ανάλογα με τον τρόπο τέλεσης της παράβασης (ιδιωτική χρήση, δημόσια παρουσίαση, εμπορικό όφελος) και διπλασιάζονται σε περίπτωση υποτροπής. Αρμόδιες για τον έλεγχο και την επιβολή των κυρώσεων είναι διάφορες αρχές, όπως η ΑΑΔΕ και ο Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας, ενώ η διαδικασία επιβολής και είσπραξης των προστίμων θα καθοριστεί με κοινή υπουργική απόφαση.
- Άρθρο 3. Το Άρθρο 3 ορίζει ότι η «Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου» (Ε.Π.Μ.Α.Σ.), νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με έδρα την Αθήνα, που συστάθηκε με το άρθρο 1 του ν. 2814/1954 (Α΄ 76), αναδιοργανώνεται και διέπεται από τον παρόντα νόμο.
- Άρθρο 3 Ν. Το Άρθρο 3 Ν του ΦΕΚ καθορίζει τη νομική μορφή και την έδρα του φορέα, ενώ τα επόμενα άρθρα (4-9) περιγράφουν τον σκοπό του, τους πόρους του, τα όργανα διοίκησης, τη συγκρότηση και λειτουργία του Διοικητικού Συμβουλίου, καθώς και τα κωλύματα και ασυμβίβαστα των μελών του.
- Άρθρο 3 ο. Το Άρθρο 3 ορίζει ότι ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής και ο Γενικός Διευθυντής του Οργανισμού συμμετέχουν στις συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου ως εισηγητές, χωρίς δικαίωμα ψήφου, ενώ ο Πρόεδρος μπορεί να εισηγείται μόνος του, με τη σύμπραξη μέλους ή μελών του Δ.Σ., ή να ορίζει εισηγητή μέλος του Δ.Σ. σε ειδικές περιπτώσεις.
- Άρθρο 4. Το Άρθρο 4 περιγράφει τους σκοπούς της Εθνικής Πινακοθήκης - Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου (Ε.Π.Μ.Α.Σ.), οι οποίοι περιλαμβάνουν την ανάπτυξη διεθνών σχέσεων, τη συγκέντρωση και συντήρηση έργων τέχνης, την τεκμηρίωση και έκθεση συλλογών, τη διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και εκδηλώσεων, καθώς και την αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας, ενώ το Άρθρο 4.Α ορίζει τη λειτουργία του Διοικητικού Συμβουλίου, συμπεριλαμβανομένης της απαρτίας και της λήψης αποφάσεων, με τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο να έχουν καθοριστικό ρόλο.
- Άρθρο 4 δ. Το Άρθρο 4 δ του ΦΕΚ καθορίζει τους πόρους του Μουσείου, οι οποίοι περιλαμβάνουν τα έσοδα από το τέλος επίσκεψης, εκθέσεις, εκδηλώσεις, ξεναγήσεις, πωλήσεις, εκμετάλλευση κυλικείου/εστιατορίου, οπτικοακουστικού υλικού, και άλλες συμβατές δραστηριότητες, με το τέλος επίσκεψης να καθορίζεται από τους Υπουργούς Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πολιτισμού.
- Άρθρο 4 τ. Το Άρθρο 4 τ περιγράφει τη σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης, ορίζοντας ότι ένα μέλος υποδεικνύεται από το Σωματείο Εργαζομένων, ένα από τον Πρόεδρο της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης Α.Ε. ή τον εκπρόσωπό του, και ένα από τον Δήμαρχο Θεσσαλονίκης. Επίσης, καθορίζει τις διαδικασίες αντικατάστασης μελών που απουσιάζουν ή κωλύονται για διάστημα άνω των τριών (3) μηνών, την πλήρωση κενών θέσεων, την παράταση θητείας μελών, και την επιλογή Γραμματέα και αναπληρωτή του Δ.Σ. από υπαλλήλους του Οργανισμού.
- Άρθρο 5. Το Άρθρο 5 του ΦΕΚ καθορίζει τους πόρους της Ε.Π.Μ.Α.Σ., οι οποίοι περιλαμβάνουν ετήσια επιχορήγηση από το Υπουργείο Πολιτισμού, δωρεές, χρηματοδοτήσεις από την Ε.Ε., έσοδα από πωλήσεις (εισιτηρίων, εντύπων, έργων τέχνης), εκμισθώσεις χώρων, τόκους καταθέσεων και εκμετάλλευση περιουσιακών στοιχείων, ενώ η περιουσία της αποτελείται από τα έργα τέχνης της, το κτίριο της κεντρικής της υπηρεσίας και την κινητή και ακίνητη περιουσία που κληρονομήθηκε από τον Αλέξανδρο Σούτσο βάσει της διαθήκης της 9ης Μαρτίου 1883 και του κωδίκελλου της 8ης Απριλίου 1894.
- Άρθρο 5Β. Το Άρθρο 5Β της από 1ης Φεβρουαρίου 1993 Σύμβασης, που κυρώθηκε με νόμο, τροποποιεί την αρχική σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των σωματείων "ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ" και "ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ", εδρευόντων σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα αντίστοιχα.
- Άρθρο 6. Το Άρθρο 6 του ΦΕΚ 26/20.02.2025 ρυθμίζει την ανάθεση έργων και υπηρεσιών σε εξωτερικούς αναδόχους σύμφωνα με τον ν. 4412/2016, τα προσόντα πρόσληψης προσωπικού ιδιωτικού δικαίου σύμφωνα με το π.δ. 85/2022, και τη συνέχιση των συμβάσεων εργασίας και των διοικητικών διαδικασιών πρόσληψης για τον "Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης", που ιδρύθηκε με τον ν. 4572/2018.
- Άρθρο 7. Το Άρθρο 7 του ΦΕΚ ορίζει τη συγκρότηση του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) της Ε.Π.Μ.Α.Σ. από εννέα (9) μέλη με τριετή θητεία, η οποία μπορεί να ανανεωθεί μία φορά, ενώ ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος επιλέγονται σύμφωνα με τον ν. 5062/2023. Τα υπόλοιπα επτά (7) μέλη περιλαμβάνουν τον Πρόεδρο της Εθνικής Τράπεζας, εκπρόσωπο της οικογένειας Αλεξάνδρου Σούτσου, μέλος από ανώτατα δικαστήρια ή Νομικό Συμβούλιο του Κράτους ή καθηγητή Νομικής, και τέσσερις (4) προσωπικότητες από τα γράμματα, τις τέχνες, δωρητές και υποστηρικτές, με προβλέψεις για αναπληρωτές, κωλύματα, απουσίες, κενώσεις θέσεων και παράταση θητείας, ενώ ο Γραμματέας επιλέγεται από υπαλλήλους της Ε.Π.Μ.Α.Σ.
- Άρθρο 8. Το Άρθρο 8 του ΦΕΚ ορίζει ότι τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Ε.Π.Μ.Α.Σ. (και οι συγγενείς τους μέχρι τρίτου βαθμού εξ αίματος και δεύτερου εξ αγχιστείας, καθώς και οι σύζυγοι/συμβιούντες τους) δεν επιτρέπεται να συμβάλλονται με την Ε.Π.Μ.Α.Σ. ή με νομικά πρόσωπα που ελέγχονται από αυτά, υπό ποινή ακυρότητας της σύμβασης, ενώ συμπληρωματικά εφαρμόζεται ο ν. 4622/2019 σχετικά με κωλύματα και σύγκρουση συμφερόντων.
- Άρθρο 9. Το Άρθρο 9 του ΦΕΚ καθορίζει τη λειτουργία του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) της Ε.Π.Μ.Α.Σ., ορίζοντας ότι οι συνεδριάσεις μπορούν να γίνονται με φυσική παρουσία ή τηλεδιάσκεψη, μία φορά μηνιαίως τακτικά ή εκτάκτως κατόπιν αιτήματος τριών (3) μελών ή του Γενικού Διευθυντή, ο οποίος είναι και ο εισηγητής, εκτός αν ο Πρόεδρος ορίσει διαφορετικά. Οι αποφάσεις λαμβάνονται με φανερή ψηφοφορία και απόλυτη πλειοψηφία, ενώ τηρούνται πρακτικά που υπογράφονται από τον Πρόεδρο, τα παρόντα μέλη και τον γραμματέα, με εφαρμογή του ν. 2690/1999 για τα λοιπά.
- Άρθρο 9 τ. Το άρθρο 9 τ του ΦΕΚ αναφέρεται σε διάφορες διατάξεις νόμων και υπουργικών αποφάσεων που αφορούν τη σύσταση θέσεων Διευθυντή στην Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου (Ε.Π.Μ.Α.Σ.), τη συγκρότηση της Διοικούσας Επιτροπής του λογαριασμού "Κεφάλαιο Αυτοτελούς Διαχείρισης Αγορών Έργων τέχνης", και την αναμόρφωση της Καλλιτεχνικής Επιτροπής της Ε.Π.Μ.Α.Σ., ενώ παράλληλα αναφέρεται και σε διατάξεις του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/2065 για την ενημέρωση της Επιτροπής και της ΕΕΤΤ σχετικά με την εκτέλεση αποφάσεων.
- Άρθρο 10. Το Άρθρο 10 του ΦΕΚ καθορίζει τις αρμοδιότητες του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) της Ε.Π.Μ.Α.Σ., περιλαμβάνοντας την άσκηση της πολιτικής της, τη σύναψη συμβάσεων, την αποδοχή χρηματοδοτήσεων, την έγκριση προϋπολογισμών και την εποπτεία του προσωπικού. Επίσης, παρατείνεται η θητεία της Διευθύντριας της Ε.Π.Μ.Α.Σ., που διορίστηκε στις 23.6.2022, έως τον διορισμό Γενικού Διευθυντή, με μέγιστη διάρκεια ενός έτους.
- Άρθρο 10 Α. Το Άρθρο 10 Α καθορίζει τις αρμοδιότητες του Διοικητικού Συμβουλίου, ενώ τα Άρθρα 11, 12, 13, 14 και 15 περιγράφουν την έκπτωση μέλους, τον Πρόεδρο, τον Γενικό Διευθυντή, τα προσόντα του και τις αρμοδιότητές του, προτού εισαχθεί το Κεφάλαιο Γ' που αφορά την Καλλιτεχνική Επιτροπή.
- Άρθρο 10 τ. Το Άρθρο 10 τ του ν. 4440/2016, όπως τροποποιείται, επιτρέπει μετατάξεις σε Ο.Τ.Α. α' βαθμού με πληθυσμό έως 10.000 κατοίκους, εφόσον έχουν παρέλθει τουλάχιστον 5 έτη από τον διορισμό, συμπεριλαμβανομένων υπαλλήλων που διορίστηκαν ή προσλήφθηκαν βάσει της προκήρυξης 3Κ/2018 του Α.Σ.Ε.Π.
- Άρθρο 11. Το Άρθρο 11 του ΦΕΚ ορίζει ότι εκπίπτει από το Διοικητικό Συμβούλιο το μέλος που πληροί τις προϋποθέσεις έκπτωσης δημοσίου υπαλλήλου σύμφωνα με το άρθρο 149 του ν. 3528/2007 ή που καταδικάζεται αμετάκλητα για αδικήματα σχετικά με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως αυτά ορίζονται στον ν. 4858/2021.
- Άρθρο 12. Το Άρθρο 12 καθορίζει τις αρμοδιότητες του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) της Ε.Π.Μ.Α.Σ., οι οποίες περιλαμβάνουν την κατάρτιση ημερήσιας διάταξης, τη σύγκληση και προεδρία συνεδριάσεων, την εκπροσώπηση του φορέα δικαστικά και εξώδικα, και τη δυνατότητα ανάθεσης μέρους της εκπροσώπησης σε άλλα μέλη ή στελέχη, ενώ σε περίπτωση απουσίας ή κωλύματος, ορίζεται αναπληρωτής.
- Άρθρο 13. Το Άρθρο 13 του ΦΕΚ ορίζει τη σύσταση μίας (1) θέσης Γενικού Διευθυντή στην Ε.Π.Μ.Α.Σ., ο οποίος διορίζεται από τον Υπουργό Πολιτισμού για θητεία πέντε (5) ετών, με δυνατότητα ανανέωσης έως δύο (2) επιπλέον θητείες, ακολουθώντας τη διαδικασία του άρθρου 51 παρ. 8 του ν. 4622/2019. Σε περίπτωση εκλείψεως του Γενικού Διευθυντή, τα καθήκοντά του ασκούνται προσωρινά από τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Συλλογών, Μουσειολογικού και Καλλιτεχνικού Προγραμματισμού, ενώ η Διευθύντρια της Ε.Π.Μ.Α.Σ. ασκεί τις αρμοδιότητες του άρθρου 15 μέχρι τον ορισμό νέου Γενικού Διευθυντή. Τέλος, ο Γενικός Διευθυντής, εντός τριάντα (30) ημερών από την έναρξη ισχύος του Οργανισμού Λειτουργίας, τοποθετεί τους υπαλλήλους του Ν.Π.
- Άρθρο 14. Το Άρθρο 14 του ΦΕΚ καθορίζει τα προσόντα του Γενικού Διευθυντή της Ε.Π.Μ.Α.Σ., απαιτώντας πτυχίο Α.Ε.Ι. στην ιστορία της τέχνης ή συναφές αντικείμενο, διδακτορικό, άριστη γνώση ελληνικών, αγγλικών και μιας ακόμη γλώσσας Ε.Ε., επιστημονικές δημοσιεύσεις και τουλάχιστον οκταετή διοικητική εμπειρία. Επίσης, επιτρέπει τον διορισμό υπαλλήλων της Γενικής Κυβέρνησης με τα ίδια προσόντα, οι οποίοι θεωρούνται αυτοδικαίως αποσπασμένοι.
- Άρθρο 15. Το Άρθρο 15 περιγράφει τις αρμοδιότητες του Γενικού Διευθυντή της Ε.Π.Μ.Α.Σ., οι οποίες περιλαμβάνουν τη γενική διεύθυνση, τον καθορισμό επιχειρησιακού σχεδίου, τον συντονισμό διευθύνσεων, την απόφαση για αναπληρώσεις, τη διαχείριση δημοσίων σχέσεων, την εξεύρεση πόρων, τη συνεργασία με προσωπικό, τον δανεισμό έργων, τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης, την κατάρτιση προϋπολογισμού, την εκτέλεση αποφάσεων Δ.Σ., την προβολή δραστηριοτήτων, την αξιολόγηση διευθυντών, τη συγκρότηση επιτροπών, τη γνωμοδότηση για εκθέσεις, αγορές, δωρεές και ανταλλαγές έργων, την εισήγηση για εκποίηση έργων, τον χαρακτηρισμό έργων τέχνης σύμφωνα με τον ν. 4858/2021, την εκπροσώπηση της Ε.Π.Μ.Α.Σ. σε εκδηλώσεις και κάθε άλλο θέμα που παραπέμπεται από το Διοικητικό Συμβούλιο.
- Άρθρο 16. Το Άρθρο 16 συστήνει την Καλλιτεχνική Επιτροπή στην Ε.Π.Μ.Α.Σ., η οποία αποτελείται από τον Γενικό Διευθυντή ως Πρόεδρο και τέσσερα μέλη, και γνωμοδοτεί στο Δ.Σ. για θέματα αγοράς, εκποίησης και αποδοχής δωρεών/κληρονομιών έργων τέχνης, χωρίς αμοιβή για τα μέλη της. Το Άρθρο 17 επιτρέπει την αγορά έργων τέχνης για τον εμπλουτισμό των συλλογών της Ε.Π.Μ.Α.Σ. από το εσωτερικό και το εξωτερικό, με εξαίρεση την αγορά έργων καλλιτεχνών που έχουν αποβιώσει τα τελευταία τριάντα (30) χρόνια, εάν η αγορά χρηματοδοτείται από την περιουσία του Κληροδοτήματος Αλεξάνδρου Σούτσου.
- Άρθρο 16 Κ. Το Άρθρο 16 Κ ορίζει τη σύσταση και τη λειτουργία της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, ενώ τα Άρθρα 18, 19 και 20 αφορούν οργανωτικά ζητήματα, συγκεκριμένα την κάλυψη οργανικών θέσεων, τις οργανικές θέσεις μονίμου προσωπικού και τις οργανικές θέσεις προσωπικού ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου.
- Άρθρο 17. Το Άρθρο 17 του εγγράφου ΦΕΚ αφορά τη διαδικασία αγοράς έργων τέχνης για την περιουσία του Κληροδοτήματος Αλεξάνδρου Σούτσου, η οποία αποφασίζεται από το Διοικητικό Συμβούλιο μετά από γνώμη της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, ενώ επιτρέπεται ο ορισμός ειδικών πραγματογνωμόνων για την εξέταση της γνησιότητας ή την αποτίμηση έργων, με την αμοιβή τους να καθορίζεται εντός του εγκεκριμένου προϋπολογισμού.
- Άρθρο 18. Το Άρθρο 18 του ΦΕΚ ορίζει τη συγκρότηση της Εθνικής Πινακοθήκης - Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου (Ε.Π.Μ.Α.Σ.) σε μία Κεντρική Υπηρεσία και τέσσερις Περιφερειακές Υπηρεσίες (Σπάρτη, Κέρκυρα, Ναύπλιο) και το Ινστιτούτο Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης, το οποίο περιήλθε στην Ε.Π.Μ.Α.Σ. κατόπιν δωρεάς από τη Φωτεινή Ιουλία Δημακοπούλου στις 15.12.2020. Η Κεντρική Υπηρεσία οργανώνεται σε Γενική Διεύθυνση με τρεις Διευθύνσεις (Συλλογών, Συντήρησης, Διοικητικού-Οικονομικού) και επτά Αυτοτελή Γραφεία, ενώ το Αυτοτελές Γραφείο Νομικής Υποστήριξης στελεχώνεται από δύο δικηγόρους.
- Άρθρο 19. Το Άρθρο 19 του ΦΕΚ 561/26.02.2025 αφορά την κατανομή οργανικών θέσεων προσωπικού διαφόρων κατηγοριών (ΠΕ, ΤΕ, ΔΕ, ΥΕ) και ειδικοτήτων, όπως Διοικητικού-Οικονομικού, Μηχανικών, Συντηρητών Αρχαιοτήτων, Φυλάκων, κ.α., για την Ε.Π.Μ.Α.Σ. (Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων). Το Άρθρο 20 συμπληρώνει αναφέροντας τη σύσταση πενήντα δύο (52) οργανικών θέσεων προσωπικού ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου για την ίδια Εφορεία.
- Άρθρο 19 τ. Το Άρθρο 19 τ του ν. 3986/2011 αφορά τη σύσταση δικαιώματος επιφανείας σε δημόσια ακίνητα στην περιοχή «Τετραχωρίου Σουλίου» για συνολική ανάδειξη της περιοχής, με προϋπόθεση τη σύμφωνη γνώμη του Υπουργείου Πολιτισμού, άνευ ανταλλάγματος και χωρίς υποχρέωση καταβολής εδαφονομίου, ενώ απαγορεύονται η σύσταση υποθήκης, προσημείωσης και δουλειών, και το δικαίωμα δεν υπόκειται σε κατάσχεση. Επιπλέον, το Άρθρο 91 παραχωρεί άνευ ανταλλάγματος στο Υπουργείο Πολιτισμού την κυριότητα τμήματος του οικοπέδου του πρώην εργοστασίου ΦΙΞ, στον Δήμο Αθηναίων, για τη στέγαση του «Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης».
- Άρθρο 20. Το Άρθρο 20 του ΦΕΚ 562/2025 καθορίζει τον αριθμό των θέσεων ανά ειδικότητα και κατηγορία προσωπικού (ΠΕ, ΤΕ, ΔΕ, ΥΕ) για την Ε.Π.Μ.Α.Σ., με συγκεκριμένες θέσεις για Διοικητικού-Οικονομικού (8), Ιστορικών (4), Χημικών (1), Συντηρητών Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης (2), Καλών Τεχνών (1), Αρχειονόμων και Βιβλιοθηκονόμων (1), καθώς και για τις κατηγορίες ΤΕ, ΔΕ και ΥΕ. Το Άρθρο 21 συστήνει τριμελή Επιτροπή Παρακολούθησης στην Ε.Π.Μ.Α.Σ., με ένα μέλος να διαθέτει επαρκή γνώση σε θέματα λογιστικής και ελεγκτικής.
- Άρθρο 20 τ. Το Άρθρο 20 τ του ΦΕΚ ρυθμίζει τη σύσταση περιφερειακών υπηρεσιών της Ε.Π.Μ.Α.Σ. μέσω προεδρικού διατάγματος, καθώς και τον καθορισμό της μηνιαίας αποζημίωσης του Προέδρου του Δ.Σ. και του Γενικού Διευθυντή της Ε.Π.Μ.Α.Σ. με κοινή υπουργική απόφαση.
- Άρθρο 21. Το Άρθρο 21 ορίζει τη συγκρότηση τριμελούς Επιτροπής Παρακολούθησης, με ένα μέλος να διαθέτει γνώση λογιστικής και ελεγκτικής, αρμόδιας για την παρακολούθηση της χρηματοοικονομικής πληροφόρησης, του εσωτερικού ελέγχου και της διαχείρισης κινδύνων, καθώς και του ελέγχου των οικονομικών καταστάσεων, με τα πορίσματά της να υποβάλλονται στους Υπουργούς Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πολιτισμού.
- Άρθρο 21 Ε. Το Άρθρο 21 Ε του ΦΕΚ αφορά τη σύσταση και τη λειτουργία της Επιτροπής Παρακολούθησης, ενώ το Άρθρο 22 ρυθμίζει τη λειτουργία του εστιατορίου-βιβλιοπωλείου. Το Κεφάλαιο Ε' περιλαμβάνει εξουσιοδοτικές, μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις (Άρθρα 23-25), και το Μέρος Γ' αφορά την αναδιοργάνωση του νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου με την επωνυμία «Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης».
- Άρθρο 22. Το Άρθρο 22 επιτρέπει τη λειτουργία εστιατορίου, κυλικείου, αναψυκτήριου και βιβλιοπωλείου σε ποσοστό έως 25% των εγκαταστάσεων της Ε.Π.Μ.Α.Σ. και των παραρτημάτων της, καθώς και τη λειτουργία βιβλιοπωλείου εντός των πωλητηρίων της, με σκοπό την εξυπηρέτηση των επισκεπτών. Το Άρθρο 23, με προεδρικό διάταγμα εντός 6 μηνών, καθορίζει τις εξουσιοδοτικές, μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις, αναθέτοντας στο ΦΕΣΤΙΒΑΛ τη διοργάνωση Διεθνών Φεστιβάλ Κινηματογράφου και Ντοκιμαντέρ στη Θεσσαλονίκη, βραβεύοντας με "Χρυσό Αλέξανδρο" και "Αργυρό Αλέξανδρο", καθώς και τη διοργάνωση Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου, αγοράς οπτικοακουστικών έργων, αφιερωμάτων και τη λειτουργία του Μουσείου Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
- Άρθρο 22 δ. Το Άρθρο 22 διαμορφώνεται ως εξής: Σκοπός του ΦΕΣΤΙΒΑΛ είναι η διάδοση της κινηματογραφικής τέχνης και άλλων μορφών καλλιτεχνικής οπτικοακουστικής έκφρασης και αφήγησης, με στόχο τη διαπαιδαγώγηση, ψυχαγωγία και πνευματική καλλιέργεια του ελληνικού κοινού, καθώς και την ανάδειξη της...
- Άρθρο 22 τ. Το Άρθρο 22 τ τροποποιεί την παράγραφο 3, προσθέτοντας τη λέξη "Διεθνούς" στην οργάνωση εκδηλώσεων που απονέμουν τα βραβεία "Χρυσός Αλέξανδρος" και "Αργυρός Αλέξανδρος", αντικαθιστώντας τη λέξη "κινηματογραφικών" με "οπτικοακουστικών", προσθέτοντας τη διοργάνωση νέων εκδηλώσεων και την αντικατάσταση της λέξης "πόλεις" με "περιοχές", καθώς και την προσθήκη της λέξης "εκθέσεων" μετά τη λέξη "διαλέξεων". Επιπλέον, τροποποιεί την παράγραφο 4, προσθέτοντας τη λέξη "Διεθνούς" πριν από τη φράση "Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ".
- Άρθρο 23. Το Άρθρο 23, κατόπιν εισήγησης του Δ.Σ. της Ε.Π.Μ.Α.Σ., καθορίζει τον Οργανισμό Λειτουργίας της Ε.Π.Μ.Α.Σ., ορίζοντας την οργανωτική της διάρθρωση σε Διευθύνσεις, τις αρμοδιότητές τους και άλλα θέματα σύμφωνα με το άρθρο 20 του ν. 4622/2019 (Α΄ 133).
- Άρθρο 24. Το Άρθρο 24 του ΦΕΚ ορίζει ότι η θητεία του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) της Ε.Π.Μ.Α.Σ. παρατείνεται αυτοδικαίως για ένα έτος ή μέχρι τον διορισμό νέου Δ.Σ., ενώ το υφιστάμενο Δ.Σ. θα συνεχίσει να ασκεί τις αρμοδιότητες του άρθρου 10.
- Άρθρο 25. Το Άρθρο 25 του εγγράφου ορίζει ότι τα όργανα διοίκησης του Φεστιβάλ είναι το Διοικητικό Συμβούλιο, ο Γενικός Διευθυντής και ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής. Επιπλέον, το Άρθρο 56 τροποποιεί την παράγραφο 9 του άρθρου 26 του ν. 3905/2010, αναφερόμενο στο Διοικητικό Συμβούλιο του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
- Άρθρο 26. Το Άρθρο 26 του ΦΕΚ αναδιοργανώνει τον «Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης» (MOMus), ορίζοντας την έδρα του στη Θεσσαλονίκη, την εποπτεία του από τον Υπουργό Πολιτισμού, και την απόλαυση διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας, καθώς και προνομίων του Δημοσίου, με εφαρμογή του ν. 5144/2024 (Α΄ 162) για τον ΦΠΑ.
- Άρθρο 26 Ε. Το Άρθρο 26 Ε του ΦΕΚ καθορίζει την επωνυμία, την εποπτεία, την έδρα και τα προνόμια του Οργανισμού, ενώ τα επόμενα άρθρα (27-31) αφορούν τον σκοπό και τα μέσα εκπλήρωσής του, τους πόρους του, τα όργανα διοίκησης, τη συγκρότηση και θητεία του Διοικητικού Συμβουλίου, καθώς και τα κωλύματα και ασυμβίβαστα των μελών του.
- Άρθρο 27. Το Άρθρο 27 του ΦΕΚ ορίζει ότι σκοπός του Οργανισμού είναι η ανάπτυξη και προβολή των εικαστικών τεχνών, της φωτογραφίας, του βιομηχανικού και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, της αισθητικής καλλιέργειας, της ιστορικής μελέτης και επιστημονικής έρευνας, καθώς και η ενίσχυση πειραματικών και εναλλακτικών προτάσεων για τις τέχνες, μέσω συνεργασιών με το Υπουργείο Πολιτισμού, φορείς του δημόσιου τομέα (όπως ορίζονται στο άρθρο 14 του ν. 4270/2014), πολιτιστικούς οργανισμούς, όργανα της ΕΕ, διεθνείς οργανισμούς, καθώς και με την ανάπτυξη σχέσεων με άλλα κράτη μέλη της ΕΕ και τρίτες χώρες.
- Άρθρο 28. Το Άρθρο 28 του εγγράφου ΦΕΚ καθορίζει τις πηγές εσόδων του Οργανισμού, οι οποίες περιλαμβάνουν επενδύσεις, χρηματοδοτήσεις από την ΕΕ και διεθνείς οργανισμούς, συμμετοχή σε προγράμματα, επιχορηγήσεις, δωρεές, χορηγίες, πωλήσεις εισιτηρίων, εκδόσεων, αναπαραγωγών έργων τέχνης, εμπορικές συνεργασίες, δανεισμό έργων, διοργάνωση εκδηλώσεων, παραχώρηση χώρων, ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα, συνδρομές μελών και άλλες πηγές.
- Άρθρο 29. Το Άρθρο 29 ορίζει ότι τα όργανα διοίκησης του Οργανισμού είναι ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, το Διοικητικό Συμβούλιο και ο Γενικός Διευθυντής, ενώ το Άρθρο 30 προβλέπει ότι το Διοικητικό Συμβούλιο αποτελείται από εννέα (9) μέλη με τριετή θητεία, οριζόμενα από τον εποπτεύοντα Υπουργό.
- Άρθρο 29 δ. Το Άρθρο 29 δ του ΦΕΚ ορίζει ότι η Καλλιτεχνική Διεύθυνση Φεστιβάλ έχει ως αντικείμενο τη διοργάνωση του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, του Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και ενός μη διαγωνιστικού Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου στη Θεσσαλονίκη.
- Άρθρο 29 τ. Το Άρθρο 29 τ τροποποιεί την παράγραφο 1, προσθέτοντας τη λέξη "Διεθνούς" πριν από το "Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ" και εισάγοντας νέες περιπτώσεις (ε), (στ) και (ζ). Επίσης, αντικαθιστά τον όρο "Διευθυντή του Φεστιβάλ" με "Καλλιτεχνικό Διευθυντή του Φεστιβάλ" στις παραγράφους 2 και 3, και στην παράγραφο 2, προσθέτει τις λέξεις "στο Διεθνές" πριν από το "Φεστιβάλ Κινηματογράφου" στην περίπτωση (γ), ενώ στο τέλος της περίπτωσης (ε) προσθέτει "του Μουσείου Κινηματογράφου και της ετήσιας δραστηριότητας του ΦΕΣΤΙΒΑΛ".
- Άρθρο 30. Το Άρθρο 30 περιγράφει τη διαδικασία επιλογής μελών Δ.Σ. και την αξιολόγηση αιτήσεων χρηματοδότησης επενδυτικών σχεδίων. Ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. επιλέγονται σύμφωνα με τον ν. 5062/2023, ενώ τα υπόλοιπα επτά μέλη προέρχονται από τον εποπτεύοντα Υπουργό και το ίδρυμα «Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης». Η αξιολόγηση αιτήσεων χρηματοδότησης, που γίνεται από τριμελείς Επιτροπές Αξιολόγησης, διαρκεί έως 30 εργάσιμες ημέρες και αφορά τον έλεγχο πληρότητας, νομιμότητας και περιεχομένου των δικαιολογητικών, με δυνατότητα απόρριψης της αίτησης αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις.
- Άρθρο 30 δ. Το Άρθρο 30 δ του ΦΕΚ ορίζει ότι η διαδικασία αξιολόγησης της αίτησης ένταξης χρηματοδότησης επενδυτικού σχεδίου σε όλα τα καθεστώτα ενίσχυσης του Προγράμματος πρέπει να ολοκληρώνεται εντός τριών (3) μηνών από την υποβολή της στο πληροφοριακό σύστημα.
- Άρθρο 31. Το Άρθρο 31 του ΦΕΚ ορίζει ότι τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) και οι στενοί συγγενείς τους δεν επιτρέπεται να συμβάλλονται με τον Οργανισμό, ενώ ακυρώνονται και συμβάσεις με νομικά πρόσωπα που ελέγχονται από τα μέλη του Δ.Σ. Επίσης, το Άρθρο 32 καθορίζει ότι το Δ.Σ. συνεδριάζει τουλάχιστον μία φορά τον μήνα στην έδρα του Οργανισμού, με απαρτία πέντε (5) μελών, συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου ή Αντιπροέδρου.
- Άρθρο 31 τ. Το Άρθρο 31 τ του ΦΕΚ αφορά τη μετονομασία του «Προπαρασκευαστικού και Επαγγελματικού Σχολείου Καλών Τεχνών Πανόρμου» σε «Ανώτερη Σχολή Καλών Τεχνών Μαρμαροτεχνίας Τήνου» και την αναμόρφωση του πλαισίου λειτουργίας της, καθώς και τη Διεύθυνση του Μουσείου Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, σύμφωνα με το άρθρο 31 του ν. 3905/2010.
- Άρθρο 32. Το Άρθρο 32 του ΦΕΚ 26/20.02.2025 καθορίζει τη λειτουργία του Διοικητικού Συμβουλίου, επιτρέποντας την αντιπροσώπευση ενός μέλους από άλλο (εκτός Προέδρου/Αντιπροέδρου), τη σύγκληση και προεδρία από τον Πρόεδρο, τη χρήση τηλεδιάσκεψης, την υποχρεωτική συμμετοχή του Γενικού Διευθυντή (χωρίς ψήφο) και τη λήψη αποφάσεων με απόλυτη πλειοψηφία, όπου σε περίπτωση ισοψηφίας υπερισχύει η ψήφος του Προέδρου.
- Άρθρο 32 Σ. Το Άρθρο 32 Σ του ΦΕΚ ορίζει τη σύγκληση και τη λειτουργία του Διοικητικού Συμβουλίου, ενώ τα επόμενα άρθρα (33-38) αναλύουν τις αρμοδιότητες του Διοικητικού Συμβουλίου, την έκπτωση μέλους, τον Πρόεδρο, τον Γενικό Διευθυντή, τα προσόντα διορισμού του και τις αρμοδιότητές του.
- Άρθρο 33. Το Άρθρο 33 του ΦΕΚ περιγράφει τις αρμοδιότητες του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) ενός Οργανισμού, οι οποίες περιλαμβάνουν τη χάραξη πολιτικής, την έγκριση προγραμματισμού και προϋπολογισμών, την αποδοχή δωρεών, τη σύναψη συμβάσεων με εκπαιδευτικά ιδρύματα, την έγκριση ετήσιου προϋπολογισμού και απολογισμού, την πρόσληψη προσωπικού, και τον έλεγχο πράξεων του Γενικού Διευθυντή. Το Δ.Σ. υποβάλλει ετήσια έκθεση στον εποπτεύοντα Υπουργό, μπορεί να αναθέτει καθήκοντα σε μέλη του ή σε εξωτερικούς συμβούλους, και μπορεί να μεταβιβάζει αρμοδιότητες στον Γενικό Διευθυντή και τους Προϊσταμένους Διευθύνσεων, συμπεριλαμβανομένης της εντολής δαπανών έως του ορίου απευθείας ανάθεσης σύμφωνα με τον ν. 4412/2016.
- Άρθρο 33 τ. Το Άρθρο 33 τ του ΦΕΚ καθορίζει τη διαδικασία επαλήθευσης και πιστοποίησης επενδυτικών σχεδίων εντός 30 εργάσιμων ημερών, ελέγχοντας την τήρηση προθεσμιών, την τεχνική έκθεση, το οπτικοακουστικό υλικό και τα χρηματοοικονομικά στοιχεία, ενώ επιτρέπει αυτεπάγγελτο έλεγχο σε περίπτωση αμφιβολιών.
- Άρθρο 35. Το Άρθρο 35 ορίζει τις αρμοδιότητες του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) του Οργανισμού, ο οποίος είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης και είναι υπεύθυνος για τη σύγκληση και προεδρία του Δ.Σ., την υποβολή προτάσεων, την εφαρμογή των αποφάσεων, την υπογραφή δαπανών, συμβάσεων, εγγράφων πρόσληψης/απόλυσης προσωπικού, την εκπροσώπηση του Οργανισμού, τη διαμόρφωση προγραμμάτων και την υπογραφή πρωτοκόλλων συνεργασίας, ενώ μπορεί να μεταβιβάζει αρμοδιότητες στον Αντιπρόεδρο ή άλλο μέλος του Δ.Σ. και αναπληρώνεται από τον Αντιπρόεδρο σε περίπτωση απουσίας ή κωλύματος.
- Άρθρο 36. Το Άρθρο 36 ορίζει ότι η θητεία του Γενικού Διευθυντή είναι τετραετής, με δυνατότητα ανανέωσης έως δύο φορές, και η επιλογή του γίνεται σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 51 του ν. 4622/2019, με πιθανή γνωμοδότηση της Καλλιτεχνικής Επιτροπής. Η ανανέωση της θητείας του Γενικού Διευθυντή εξαρτάται από την επίδοση του Οργανισμού στην επίτευξη των στόχων, ενώ η θέση είναι πλήρους απασχόλησης και αναπληρώνεται από τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Μοντέρνας Τέχνης σε περίπτωση απουσίας ή κωλύματος.
- Άρθρο 36 π. Το Άρθρο 36 π του ΦΕΚ ορίζει τις κυρώσεις για παραβάσεις του νόμου ή του ν. 2121/1993 από οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης, περιλαμβάνοντας διοικητικό πρόστιμο από 2.000 έως 200.000 ευρώ και ανάκληση άδειας λειτουργίας, ενώ η παράγραφος 3 του ίδιου άρθρου αναφέρει ότι η μη κατάθεση παραβόλου για γνωστοποίηση οδηγεί στην αρχειοθέτησή της από τον ΟΠΙ.
- Άρθρο 37. Το Άρθρο 37 του ΦΕΚ καθορίζει τα προσόντα διορισμού του Γενικού Διευθυντή, τα οποία περιλαμβάνουν πτυχίο Α.Ε.Ι., μεταπτυχιακό τίτλο (ιδανικά σε πολιτιστική διοίκηση ή μουσειολογία), τουλάχιστον πενταετή διοικητική εμπειρία, και γνώση ελληνικών, αγγλικών και μιας τρίτης γλώσσας. Επιπλέον, επιτρέπει τον διορισμό υπαλλήλων της Γενικής Κυβέρνησης που πληρούν τα κριτήρια, με αυτοδίκαιη απόσπαση και διατήρηση της οργανικής τους θέσης.
- Άρθρο 38. Το Άρθρο 38 του ΦΕΚ ορίζει τις αρμοδιότητες του Γενικού Διευθυντή ενός Οργανισμού, συμπεριλαμβανομένης της σύνταξης επιχειρησιακών και στρατηγικών σχεδίων, της εποπτείας του προσωπικού και της εισήγησης προγραμμάτων επιδοτήσεων, ενώ το Άρθρο 39 περιγράφει τη σύσταση και το έργο της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, η οποία επικουρεί τον Γενικό Διευθυντή στην υλοποίηση των καλλιτεχνικών και εκπαιδευτικών στόχων.
Πρόσφατες αναφορές
- Τροποποίηση: Νόμος 5324 — ΦΕΚ Α' 121/2026 (άρθρα 19, 20, 114)
Ο Νόμος 5324/2026 αφορά τη σύσταση και λειτουργία της ανώνυμης εταιρείας «ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Α.Ε.» (HELLENIC HERITAGE) και τη διοικητική αναδιοργάνωση του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.). Η νέα εταιρεία, εποπτευόμενη από τον Υπουργό Πολιτισμού, έχει ως σκοπό τον εκσυγχρονισμό και την ψηφιακή ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, την αξιοποίηση της περιουσίας, την ενίσχυση των εσόδων και την αναβάθμιση των υπηρεσιών προς τους επισκέπτες. Ο νόμος προβλέπει επίσης τη σύσταση του «Φορέα Διαχείρισης Επισκέψιμων Χώρων Ενάλιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς» για την προστασία και ανάδειξη της υποβρύχιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Οι φορείς που αφορούν είναι το Υπουργείο Πολιτισμού, ο Ο.Δ.Α.Π. και η νέα εταιρεία «HELLENIC HERITAGE», καθώς και ο νεοσύστατος φορέας για την ενάλια πολιτιστική κληρονομιά. Σημαντικά στοιχεία περιλαμβάνουν την έδρα της εταιρείας στην Αθήνα, το μετοχικό κεφάλαιο των 3.000… - Αρχική δημοσίευση: Νόμος 5179 — ΦΕΚ Α' 26/2025
Ο Νόμος 5179/2025 του Ελληνικού Κοινοβουλίου αφορά τον εκσυγχρονισμό και την αναδιοργάνωση φορέων πολιτισμού, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την υποστήριξη οπτικοακουστικών έργων. Κύρια θέματα που ρυθμίζει είναι η αναδιοργάνωση της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, η σύσταση διοικητικών προστίμων για παραβάσεις, ο καθορισμός των σκοπών, των πόρων και της διοίκησης της Εθνικής Πινακοθήκης, καθώς και η ρύθμιση θεμάτων προσωπικού και λειτουργίας της. Ο νόμος αφορά φορείς όπως η Εθνική Πινακοθήκη, ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης, το Μουσείο Ακρόπολης και άλλα πολιτιστικά ιδρύματα, ενώ προβλέπει διοικητικά πρόστιμα από 750€ έως 5.000€ για συγκεκριμένες παραβάσεις.
Σχετικοί νόμοι
Νομοθεσία του 2025
Επιστροφή στη λίστα νόμων