Νόμος 4858/2021 — Χρονολόγιο τροποποιήσεων

Ο Νόμος 4858/2021 του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού κωδικοποιεί και επικαιροποιεί τη νομοθεσία για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Ο νόμος ορίζει την έννοια των πολιτιστικών αγαθών, μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, καθορίζοντας τις διαδικασίες προστασίας, χαρακτηρισμού και διαχείρισής τους. Ρυθμίζει επίσης θέματα σχετικά με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς εντός και εκτός της Ελληνικής Επικράτειας, τις επεμβάσεις σε ακίνητα μνημεία, την οριοθέτηση αρχαιολογικών χώρων και ζωνών προστασίας, καθώς και τις ειδικές διατάξεις για ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους και ναυάγια. Επιπλέον, ο νόμος αφορά την κυριότητα, κατοχή, δήλωση, υπόδειξη και αμοιβή για κινητά μνημεία, καθώς και τις διαδικασίες απαλλοτρίωσης και αποζημίωσης για ακίνητα που επηρεάζονται από μέτρα προστασίας.

Άρθρα

  1. Άρθρο 1. Το Άρθρο 1 του παρόντος Κώδικα ορίζει ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας, από τους αρχαίους χρόνους μέχρι σήμερα, περιλαμβάνει τα πολιτιστικά αγαθά εντός της Ελληνικής Επικράτειας, των χωρικών υδάτων και άλλων θαλάσσιων ζωνών όπου η Ελλάδα ασκεί δικαιοδοσία, καθώς και τα άυλα πολιτιστικά αγαθά. Επίσης, το Ελληνικό Κράτος μεριμνά για την προστασία πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί από την Ελλάδα ή συνδέονται ιστορικά με αυτήν, οπουδήποτε και αν βρίσκονται, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
  2. Άρθρο 1 Α. Το Άρθρο 1Α του ΦΕΚ ορίζει το αντικείμενο του νόμου, ενώ το Άρθρο 2 εξηγεί τους όρους που χρησιμοποιούνται. Το Κεφάλαιο Β' (Άρθρα 3-5) αφορά την προστασία, περιγράφοντας το περιεχόμενο της προστασίας, τη σύσταση του Εθνικού Αρχείου Μνημείων και την προστασία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
  3. Άρθρο 2. Το Άρθρο 2 του Κώδικα ορίζει τους όρους "πολιτιστικά αγαθά", "μνημεία" (αρχαία, νεότερα, ακίνητα, κινητά), "αρχαιολογικούς χώρους" και "ιστορικούς τόπους", καθώς και τα "άυλα πολιτιστικά αγαθά", διευκρινίζοντας χρονικά όρια (έως 1830, μετά το 1830) και κριτήρια προστασίας, ενώ αναφέρεται στην αρμόδια Υπηρεσία του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και στα γνωμοδοτικά Συμβούλια.
  4. Άρθρο 2 τ. Το Άρθρο 2 τ) του εγγράφου ορίζει τον όρο "παράνομα απομακρυνθέν από το έδαφος κράτους μέλους" ως πολιτιστικό αγαθό που έχει απομακρυνθεί κατά παράβαση εθνικών κανόνων προστασίας ή του Κανονισμού (ΕΚ) αριθμ. 116/2009, ή δεν έχει επιστραφεί μετά από προσωρινή απομάκρυνση. Επίσης, ορίζει τους όρους "αιτούν κράτος μέλος", "κράτος μέλος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση", "επιστροφή", "νομέας", "κάτοχος" και "δημόσιες συλλογές", αναφέροντας ως σχετικό κανονισμό τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθμ. 116/2009 του Συμβουλίου της 18ης Δεκεμβρίου 2008.
  5. Άρθρο 3. Το Άρθρο 3 ορίζει ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς περιλαμβάνει τον εντοπισμό, τη διατήρηση, την αποτροπή βλάβης και παράνομων πράξεων, τη συντήρηση, την πρόσβαση του κοινού, την ανάδειξη και την εκπαίδευση, ενώ το Άρθρο 4 αναφέρει ότι τα μνημεία καταγράφονται στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων που τηρείται στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.
  6. Άρθρο 4. Το Άρθρο 4 του ΦΕΚ ορίζει τη δημιουργία και λειτουργία του Εθνικού Αρχείου Μνημείων στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, το οποίο θα καταγράφει, τεκμηριώνει και θα περιλαμβάνει τα πορίσματα επιθεώρησης ακινήτων μνημείων ανά τριετία. Το Άρθρο 5 ορίζει την άυλη πολιτιστική κληρονομιά ως πρακτικές, αναπαραστάσεις, εκφράσεις, γνώσεις και τεχνικές που αναγνωρίζονται από κοινότητες και άτομα ως μέρος της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.
  7. Άρθρο 5. Το Άρθρο 5 ορίζει την "άυλη πολιτιστική κληρονομιά" ως μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς που μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά, αναδημιουργείται συνεχώς και παρέχει αίσθηση ταυτότητας, λαμβάνοντας υπόψη τα διεθνή κείμενα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Επίσης, καθορίζει τους τομείς εκδήλωσής της (προφορικές παραδόσεις, τέχνες του θεάματος, κοινωνικές πρακτικές, γνώσεις για τη φύση, τεχνογνωσία χειροτεχνίας) και τα μέτρα προστασίας της, αναθέτοντας στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού την αποτύπωση και τεκμηρίωση των άυλων πολιτιστικών αγαθών.
  8. Άρθρο 6. Το Άρθρο 6 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ορίζει τη διαδικασία χαρακτηρισμού ακινήτων ως μνημείων, συμπεριλαμβανομένων κινητών που συνδέονται με αυτά και του περιβάλλοντος χώρου, με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, μετά από εισήγηση της Υπηρεσίας και γνώμη του Συμβουλίου, με δυνατότητα υποβολής αντιρρήσεων από τους ενδιαφερόμενους εντός δύο (2) μηνών από την κοινοποίηση ή δημοσίευση ανακοίνωσης.
  9. Άρθρο 6 Δ. Το Άρθρο 6Δ του ΦΕΚ αφορά τις διακρίσεις και τον χαρακτηρισμό ακινήτων μνημείων, ενώ τα Άρθρα 7, 8 και 9 ρυθμίζουν την κυριότητα, διοίκηση, διαχείριση, δήλωση, υπόδειξη και αμοιβή για ακίνητα αρχαία, καθώς και τη διατήρησή τους. Το Κεφάλαιο Β' του εγγράφου ασχολείται γενικότερα με επεμβάσεις σε ακίνητα μνημεία και το περιβάλλον τους.
  10. Άρθρο 7. Το Άρθρο 7 του ΦΕΚ ορίζει ότι τα αρχαία ακίνητα μνημεία (έως και το 1453, καθώς και μεταγενέστερα αν ανήκουν στο Δημόσιο), οι οργανωμένοι αρχαιολογικοί χώροι, τα ακίνητα που στεγάζουν μουσεία και γενικά ακίνητα πολιτιστικής κληρονομιάς που ανήκουν στο Δημόσιο ή χρησιμοποιούνται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, είναι εκτός συναλλαγής και ανεπίδεκτα χρησικτησίας, ενώ η διοίκηση και διαχείρισή τους ασκείται από το Δημόσιο.
  11. Άρθρο 8. Το Άρθρο 8 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ορίζει τη διαδικασία δήλωσης και υπόδειξης ακινήτων αρχαίων, καθώς και την παροχή χρηματικής αμοιβής σε όσους συμβάλλουν στην ανεύρεση και διάσωσή τους, με την προϋπόθεση ότι τα αρχαία δεν είναι ήδη γνωστά στην Υπηρεσία και η ανακάλυψη δεν γίνεται στο πλαίσιο υπηρεσιακών καθηκόντων.
  12. Άρθρο 8 τ. Το Άρθρο 8 τ, που βασίζεται στο Άρθρο 34Δ της Οδηγίας 2014/60/ΕΕ, ορίζει τις προθεσμίες παραγραφής για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, οι οποίες είναι τρία (3) έτη από τη γνώση του τόπου και του κατόχου, και σε κάθε περίπτωση τριάντα (30) έτη από την παράνομη απομάκρυνση, ενώ για δημόσιες συλλογές ή αγαθά υπό ειδικό καθεστώς προστασίας η παραγραφή είναι εβδομήντα πέντε (75) έτη, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά από διμερείς συμφωνίες ή το εθνικό δίκαιο. Το Άρθρο 34Ζ, που βασίζεται στα Άρθρα 9, 10, 11, 12 της Οδηγίας 2014/60/ΕΕ, ορίζει ότι η επιστροφή πολιτιστικού αγαθού διατάσσεται από το αρμόδιο δικαστήριο εφόσον αποδειχθεί ότι πρόκειται για πολιτιστικό αγαθό και ότι απομακρύνθηκε παράνομα.
  13. Άρθρο 9. Το Άρθρο 9 του ΦΕΚ καθορίζει τη διαδικασία διατήρησης ακινήτων αρχαίων, η οποία περιλαμβάνει αιτιολογημένη έκθεση της Υπηρεσίας, πιθανή παραπομπή στο Συμβούλιο εντός δύο μηνών, και απόφαση του Υπουργού, ενώ προβλέπει αποζημιώσεις για τους ιδιοκτήτες ακινήτων και χρηματοδότηση σωστικών ανασκαφών άνω των 587.000 ευρώ.
  14. Άρθρο 10. Το Άρθρο 10 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 απαγορεύει κάθε ενέργεια που μπορεί να καταστρέψει, βλάψει, ρυπάνει ή αλλοιώσει ακίνητα μνημεία, ενώ απαιτεί έγκριση από τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού, μετά από γνώμη του Συμβουλίου, για λατομικές εργασίες, μεταλλευτικές έρευνες, εγκαταστάσεις επιχειρήσεων, τεχνικά έργα ή εργασίες πλησίον μνημείων, καθώς και για κάθε επέμβαση ή αλλαγή χρήσης σε ακίνητα μνημεία.
  15. Άρθρο 10 Ε. Το Άρθρο 10 Ε του ΦΕΚ αφορά τις ενέργειες που επιτρέπονται σε ακίνητα μνημεία και στο περιβάλλον τους, καθώς και τις υποχρεώσεις των κυρίων, νομέων ή κατόχων τους, ενώ τα Άρθρα 12 και 13 του Κεφαλαίου Γ' ορίζουν την οριοθέτηση αρχαιολογικών χώρων και τις ζώνες προστασίας τους εκτός οικισμών.
  16. Άρθρο 11. Το Άρθρο 11 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ορίζει τις υποχρεώσεις των κυρίων, νομέων ή κατόχων ακινήτων μνημείων, οι οποίοι οφείλουν να συνεργάζονται με την Υπηρεσία για τη διατήρηση και προστασία τους, να επιτρέπουν επιθεωρήσεις, να εκτελούν εργασίες συντήρησης με δική τους δαπάνη, και να διευκολύνουν τη φωτογράφιση και μελέτη, ενώ το Δημόσιο ή οι ΟΤΑ μπορούν να καλύπτουν μέρος των δαπανών υπό προϋποθέσεις.
  17. Άρθρο 12. Το Άρθρο 12 του ΦΕΚ αφορά την προσωρινή οριοθέτηση αρχαιολογικών χώρων και οικισμών, καθώς και τη διαδικασία έκδοσης αποφάσεων για τη συνέχιση δραστηριοτήτων, με την εμπλοκή του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού και του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το Άρθρο 13, αντίστοιχα, ρυθμίζει την άσκηση γεωργικών, κτηνοτροφικών και οικοδομικών δραστηριοτήτων σε αρχαιολογικούς χώρους εκτός οικισμών, απαιτώντας άδεια από τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού.
  18. Άρθρο 13. Το Άρθρο 13 του ΦΕΚ 220/19.11.2021, με τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού ως αρμόδιο, καθορίζει τη δημιουργία Ζωνών Προστασίας Α' (απαγόρευση δόμησης) και Β' (ειδικές ρυθμίσεις) σε αρχαιολογικούς χώρους, μετά από γνώμη του Συμβουλίου και δημοσίευση διαγράμματος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ενώ η έκδοση κοινής απόφασης για τη Ζώνη Β' πρέπει να γίνει εντός τριών (3) μηνών.
  19. Άρθρο 14. Το Άρθρο 14 του ΦΕΚ ορίζει ότι σε αρχαιολογικούς χώρους εντός σχεδίου πόλης ή νομίμως υφισταμένων ενεργών οικισμών μπορούν να καθορίζονται ζώνες προστασίας, ενώ σε μη ενεργούς οικισμούς ή τμήματά τους που αποτελούν αρχαιολογικούς χώρους εντός σχεδίου πόλης ή ορίων ενεργών οικισμών απαγορεύεται η ανέγερση νέων κτιρίων.
  20. Άρθρο 14 Α. Το Άρθρο 14Α του ΦΕΚ αφορά τους αρχαιολογικούς χώρους εντός οικισμών, ενώ τα Άρθρα 15, 15Α, 15Β και 15Γ ρυθμίζουν αντίστοιχα τους επισκέψιμους και μη επισκέψιμους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, τα ναυάγια και τα τέλη φωτογράφισης, με το Άρθρο 15Δ να ορίζει τις κυρώσεις και το Άρθρο 16 τις ζώνες προστασίας για λιμενικά έργα.
  21. Άρθρο 15. Το Άρθρο 15 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ορίζει τη διαδικασία χαρακτηρισμού, διαχείρισης, φύλαξης και επιτρεπόμενων δραστηριοτήτων σε Επισκέψιμους Ενάλιους Αρχαιολογικούς Χώρους (Ε.Ε.Α.Χ.), με σκοπό την προστασία και ανάδειξή τους, ενώ απαγορεύει την αλιεία και την αγκυροβολία, επιτρέποντας μόνο καθοδηγούμενες καταδύσεις, περιηγήσεις με σκάφη διαφανούς πυθμένα και επιστημονική έρευνα.
  22. Άρθρο 15Α. Το Άρθρο 15Α απαγορεύει την αλιεία, την αγκυροβολία και άλλες δραστηριότητες σε μη επισκέψιμους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, εκτός αν χορηγηθεί άδεια από τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού, κατόπιν γνώμης του Συμβουλίου. Επίσης, ορίζει ότι με απόφαση του ίδιου Υπουργού καθορίζονται οι όροι άσκησης δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές, λίμνες και ποταμούς για την προστασία της υποβρύχιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
  23. Άρθρο 15Β. Το Άρθρο 15Β του ΦΕΚ ορίζει ότι στα ναυάγια πλοίων και αεροσκαφών ηλικίας άνω των 50 ετών επιτρέπονται μόνο οι καταδύσεις αναψυχής, η παρατήρηση του βυθού και η ιδιωτική περιήγηση επιφανείας, απαγορεύοντας αυστηρά οποιαδήποτε επέμβαση ή συλλογή αντικειμένων. Επίσης, καθορίζει τους όρους για την πρόσδεση πλωτήρων και ναυδέτων, καθώς και την απαγόρευση αγκυροβολίας σκαφών σε απόσταση 100 μέτρων από τα ναυάγια ή τα ναύδετα.
  24. Άρθρο 15Γ. Το Άρθρο 15Γ του ΦΕΚ ορίζει ότι η φωτογράφιση ή κινηματογράφηση σε επισκέψιμους ενάλιους, μεσοποτάμιους ή ενδολιμναίους αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικούς τόπους και ναυάγια διέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 46, παρ. 4 επ., και είναι ατελής εφόσον γίνεται για μη εμπορικούς σκοπούς.
  25. Άρθρο 15Δ. Το Άρθρο 15Δ του ΦΕΚ ορίζει κυρώσεις για τους παρόχους καταδυτικών υπηρεσιών αναψυχής και το προσωπικό τους, οι οποίες περιλαμβάνουν απαγόρευση εισόδου σε συγκεκριμένους ή όλους τους Εθνικούς Ενάλιους Αρχαιολογικούς Χώρους (Ε.Ε.Α.Χ.) ή κατάδυσης σε ναυάγια για χρονικό διάστημα από 10 ημέρες έως 5 έτη, ανάλογα με τη βαρύτητα της παράβασης, την υποτροπή ή την αρχαιοκαπηλία, με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού.
  26. Άρθρο 16. Το Άρθρο 16 ορίζει ζώνη προστασίας 300 μέτρων γύρω από ναυάγια και απαιτεί άδεια από τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού για λιμενικά έργα, ενώ το Άρθρο 17 προβλέπει τον χαρακτηρισμό εκτάσεων ή σύνθετων έργων ως ιστορικών τόπων με απόφαση του ίδιου Υπουργού, μετά από γνώμη του Συμβουλίου.
  27. Άρθρο 17. Το Άρθρο 17 ορίζει ότι οι ιστορικοί τόποι, όπως χαρακτηρίζονται στο εδάφιο του άρθρου 2, υπόκεινται στις διατάξεις των άρθρων 12, 13, 14, 15, 15Α, 15Β, 15Γ, ενώ το Άρθρο 17Α προβλέπει τη δυνατότητα καθορισμού Ζώνης Προστασίας Α' γύρω από μνημεία, η οποία, εκτός σχεδίου πόλεως, συνεπάγεται αναγκαστική απαλλοτρίωση εάν αναιρείται η κατά προορισμό χρήση. Τέλος, το Άρθρο 45Α επιτρέπει στο Ελληνικό Δημόσιο να παράσχει εγγύηση για την καταβολή αποζημίωσης σε περίπτωση απώλειας ή φθοράς κινητών μνημείων και έργων τέχνης που εκτίθενται στην Ελλάδα, δυνάμει συμβάσεων δανεισμού από αλλοδαπούς φορείς, με τη διοργάνωση ή συνδιοργάνωση του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού ή ημεδαπών μουσείων.
  28. Άρθρο 17 Ι. Το Άρθρο 17Ι του ΦΕΚ αφορά τους ιστορικούς τόπους και τις ζώνες προστασίας γύρω από μνημεία, ενώ τα Άρθρα 18 και 19 ρυθμίζουν τις απαλλοτριώσεις και την αποζημίωση για τη στέρηση χρήσης ακινήτου, αντίστοιχα, στο πλαίσιο του Κεφαλαίου Δ΄.
  29. Άρθρο 18. Το Άρθρο 18 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 αφορά τις απαλλοτριώσεις και τις απευθείας εξαγορές μνημείων, ακινήτων που περιέχουν μνημεία, ή παρακείμενων ακινήτων, καθώς και αρχαιολογικών χώρων ή ιστορικών τόπων, για λόγους προστασίας, με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Πολιτισμού και Αθλητισμού, ενώ προβλέπει και διαδικασίες ένστασης, αποζημίωσης, ανταλλαγής ή καταβολής σε δόσεις ή ομόλογα.
  30. Άρθρο 19. Το Άρθρο 19 του ΦΕΚ αφορά την αποζημίωση για τη στέρηση χρήσης ακινήτου λόγω προστασίας μνημείων, αρχαιολογικών χώρων ή ιστορικών τόπων, ή για τη διενέργεια ανασκαφών, με τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού να μπορεί να επιβάλει προσωρινή ή οριστική στέρηση ή περιορισμό της χρήσης, καθορίζοντας την αποζημίωση με απόφασή του, ενώ σε περίπτωση που το ποσό αποζημίωσης προσεγγίζει την αξία του ακινήτου, αυτό κηρύσσεται απαλλοτριωτέο.
  31. Άρθρο 20. Το Άρθρο 20 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ορίζει τις κατηγορίες πολιτιστικών αγαθών που χαρακτηρίζονται ως μνημεία, συμπεριλαμβανομένων αρχαίων κινητών ευρημάτων, θρησκευτικών εικόνων και αντικειμένων, καθώς και νεότερων πολιτιστικών αγαθών με ιδιαίτερη ιστορική, καλλιτεχνική ή επιστημονική σημασία, με διαδικασία που περιλαμβάνει εισήγηση της Υπηρεσίας, γνώμη του Συμβουλίου και απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, με δυνατότητα αντίρρησης από τους κατόχους εντός ενός (1) μηνός.
  32. Άρθρο 20 Δ. Το Άρθρο 20 Δ του ΦΕΚ αφορά τον χαρακτηρισμό κινητών μνημείων, ενώ τα άρθρα 21 έως 25 ρυθμίζουν την κυριότητα, κατάσχεση, κατοχή, δήλωση, υπόδειξη και αμοιβή, καθώς και τον δανεισμό και ανταλλαγή κινητών μνημείων που ανήκουν στο Δημόσιο.
  33. Άρθρο 21. Το Άρθρο 21 του ΦΕΚ ορίζει ότι τα αρχαία κινητά μνημεία έως το 1453, καθώς και τα ευρήματα ανασκαφών ανεξαρτήτως χρονολόγησης, ανήκουν κατά κυριότητα και νομή στο Δημόσιο, είναι ανεπίδεκτα χρησικτησίας και εκτός συναλλαγής, ενώ για μεταγενέστερα μνημεία εφαρμόζονται οι όροι του Κώδικα. Το Άρθρο 22 συμπληρώνει ότι τα αρχαία κινητά μνημεία έως το 1453 δεν υπόκεινται σε κατάσχεση ή πτωχευτική περιουσία, ενώ η κατάσχεση μεταγενέστερων μνημείων ιδιωτών απαιτεί την παρουσία υπαλλήλου της Υπηρεσίας.
  34. Άρθρο 22. Το Άρθρο 22 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ρυθμίζει την κατάσχεση και την επίθεση σφραγίδων σε μνημεία, ορίζοντας το Δημόσιο ως μεσεγγυούχο και την Υπηρεσία ως αρμόδια για τον καθορισμό της αξίας τους από την επιτροπή της παρ. 11 του άρθρου 73. Επίσης, καθορίζει τη διαδικασία για τον καθορισμό της τιμής μνημείου από το Μονομελές Πρωτοδικείο, με προθεσμία τριάντα (30) ημερών για την καταβολή του τιμήματος από το Δημόσιο, αλλιώς το μνημείο πλειστηριάζεται.
  35. Άρθρο 23. Το Άρθρο 23 του ΦΕΚ καθορίζει τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση άδειας κατοχής σε κινητά αρχαία έως το 1453, αποκλείοντας περιπτώσεις ιδιαίτερης σημασίας, ανεπαρκούς φύλαξης ή ποινικών καταδίκων του αιτούντος, ενώ προβλέπει και την ανάκληση της άδειας, καθώς και τη μεταβίβαση της κατοχής σε κληρονόμους ή τη μεταβίβαση της κυριότητας σε νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου.
  36. Άρθρο 24. Το Άρθρο 24 του ΦΕΚ ορίζει τη δήλωση και την υπόδειξη κινητών μνημείων που χρονολογούνται έως το 1453 ή μεταγενέστερων του 1453, καθώς και την αμοιβή που χορηγείται στο Δημόσιο, η οποία μπορεί να φτάσει τα 1.500 ευρώ και αναπροσαρμόζεται με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, ενώ εξαιρούνται περιπτώσεις όπως αρχαία ήδη γνωστά στην Υπηρεσία ή ευρήματα από υπαλλήλους του Δημοσίου κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.
  37. Άρθρο 25. Το Άρθρο 25 του ΦΕΚ ρυθμίζει τον δανεισμό και την ανταλλαγή κινητών μνημείων που ανήκουν στο Δημόσιο, επιτρέποντας τον δανεισμό τους σε μουσεία ή εκπαιδευτικούς οργανισμούς για εκθεσιακούς ή παιδαγωγικούς σκοπούς για έως πέντε έτη, καθώς και την ανταλλαγή τους με ίσης σημασίας πολιτιστικά αγαθά από άλλα κράτη ή αλλοδαπά μη κερδοσκοπικά νομικά πρόσωπα, εφόσον δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία για την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας.
  38. Άρθρο 26. Το Άρθρο 26 του ΦΕΚ ορίζει ότι απαγορεύονται ενέργειες που μπορούν να καταστρέψουν, βλάψουν, ρυπάνουν ή αλλοιώσουν κινητά μνημεία, ενώ σε περιπτώσεις εκτεταμένων φθορών σε σκάφη ή οχήματα-μνημεία, συγκροτείται επιτροπή υπό τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού για να προτείνει μέτρα, ακόμη και διάλυση, εφόσον διασφαλίζεται η αυθεντικότητα και η τεκμηρίωση.
  39. Άρθρο 26 Ε. Το Άρθρο 26 Ε του ΦΕΚ, που αφορά "Ενέργειες επί κινητών μνημείων", αποτελεί μέρος του Κεφαλαίου Β', το οποίο ρυθμίζει τα "Δικαιώματα και Υποχρεώσεις Κυρίων και Κατόχων Κινητών Μνημείων". Συγκεκριμένα, το άρθρο αυτό, μαζί με τα Άρθρα 27 (Φύλαξη και συντήρηση κινητών μνημείων) και 28 (Μεταβίβαση της κατοχής ή της κυριότητας κινητών μνημείων), καθορίζει τις διαδικασίες και τις υποχρεώσεις που διέπουν τις ενέργειες επί κινητών μνημείων, τη διαφύλαξή τους, τη συντήρησή τους και τη μεταβίβαση της κατοχής ή της κυριότητάς τους.
  40. Άρθρο 27. Το Άρθρο 27 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ορίζει ότι ο κάτοχος και ο κύριος κινητών αρχαίων και μνημείων είναι υπεύθυνοι για την ασφάλεια, τη φύλαξη και τη συντήρησή τους, υποχρεούμενοι να ενημερώνουν την Υπηρεσία για τον τόπο φύλαξης, μετακινήσεις, απώλειες και κινδύνους, ενώ η Υπηρεσία μπορεί να επιβάλει μέτρα και δαπάνες σε περίπτωση ανεπαρκούς φροντίδας ή άμεσου κινδύνου.
  41. Άρθρο 28. Το Άρθρο 28 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ρυθμίζει τη μεταβίβαση, την κληρονομική διαδοχή και την ανάκληση της αναγνώρισης συλλεκτών αρχαιοτήτων. Ειδικότερα, προβλέπει δικαίωμα προτίμησης του Δημοσίου ή μουσείων σε περίπτωση πώλησης, δυνατότητα μεταβίβασης σε άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου του ευρύτερου δημόσιου τομέα, καθώς και την αναγνώριση κληρονόμων εντός έξι (6) μηνών από την αποδοχή κληρονομιάς. Σε περίπτωση ανάκλησης της αναγνώρισης, τα αρχαία περιέρχονται στο Δημόσιο, εκτός αν η ανάκληση οφείλεται σε άλλους λόγους.
  42. Άρθρο 28 τ. Το Άρθρο 28 τ του ν. 4139/2013 (Α΄ 74) επεκτείνει την αναλογική εφαρμογή του σε εγκλήματα που αφορούν μνημεία και πολιτιστικά αγαθά, όπως κλοπή, υπεξαίρεση, φθορά, αποδοχή προϊόντων εγκλήματος, παράνομη ανασκαφή και εξαγωγή, με την ενέργεια του ελεγκτικού οργάνου να περιορίζεται σε απολύτως αναγκαίες πράξεις για τη διακρίβωση αυτών των εγκλημάτων.
  43. Άρθρο 29. Το Άρθρο 29 ορίζει ότι οι κάτοχοι μνημείων που λαμβάνουν άδεια από την Υπηρεσία υποχρεούνται να τα διαθέτουν για έκθεση στο κοινό, με το Δημόσιο να υποχρεούται σε αποζημίωση σε περίπτωση φθοράς ή απώλειας. Το Άρθρο 30 κατοχυρώνει τον κάτοχο κινητού αρχαίου ως νομέα, προστατεύοντάς τον έναντι τρίτων και επιτρέποντάς του να ασκήσει αγωγές νομής παράλληλα με το Δημόσιο.
  44. Άρθρο 29 Υ. Το Άρθρο 29 Υ του ΦΕΚ 220/19.11.2021, στο πλαίσιο του Κεφαλαίου Δ' για την εισαγωγή, εξαγωγή και επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, καθορίζει τις υποχρεώσεις κατόχων και κυρίων κινητών μνημείων σχετικά με τη μελέτη και την έκθεσή τους.
  45. Άρθρο 30. Το Άρθρο 30 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ρυθμίζει την προστασία αρχαίων και μνημείων, αναφέροντας ότι το Δημόσιο μπορεί να ασκήσει αγωγές για την ανάκτηση παράνομα εξαχθέντων αντικειμένων, με δυνατότητα απόδοσης στον κάτοχο εκτός αν υπήρξε δόλος ή αμέλεια, ενώ ο κύριος μνημείου μπορεί να ζητήσει συνδρομή της Υπηρεσίας για την ανεύρεση και επιστροφή του.
  46. Άρθρο 31. Το Άρθρο 31 ορίζει τις προϋποθέσεις, τα κωλύματα, και τις υποχρεώσεις των συλλεκτών αρχαιοτήτων, οι οποίοι πρέπει να παρέχουν εγγυήσεις για τη φύλαξη και διατήρηση των αντικειμένων, ενώ απαγορεύεται η απόκτηση πολιτιστικών αγαθών που προέρχονται από παράνομες δραστηριότητες.
  47. Άρθρο 32. Το Άρθρο 32 του ΦΕΚ ορίζει τις προϋποθέσεις για την απόκτηση ειδικής άδειας άσκησης επαγγέλματος αρχαιοπώλη ή εμπόρου νεότερων κινητών μνημείων, η οποία χορηγείται από τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού, απαιτώντας συγκεκριμένη επαγγελματική εμπειρία, κατάλληλο χώρο, και μη συνδρομή ποινικών κωλυμάτων, ενώ επιβάλλει την τήρηση θεωρημένου βιβλίου καταχώρησης των κινητών μνημείων.
  48. Άρθρο 33. Το Άρθρο 33 του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ρυθμίζει την υποχρέωση δήλωσης εισαγωγής πολιτιστικών αγαθών (μνημείων) στην Υπηρεσία από τον κάτοχο, καθώς και τη διατήρηση του δικαιώματος κυριότητας σε αρχαία (έως 1453) που εισάγονται νομίμως, υπό προϋποθέσεις προέλευσης και μη παράνομης αφαίρεσης, ενώ προβλέπει και την έκδοση κοινής υπουργικής απόφασης για τον τρόπο απόδειξης της εισαγωγής και κυριότητας.
  49. Άρθρο 33 Ε. Το Άρθρο 33 Ε του ΦΕΚ αφορά την εισαγωγή πολιτιστικών αγαθών, ενώ τα επόμενα άρθρα (34, 34Α, 34Β, 34Γ) ορίζουν την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών, παρέχουν σχετικούς ορισμούς, καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής και ορίζουν την αρμόδια κεντρική αρχή, σύμφωνα με την Οδηγία 2014/60/ΕΕ.
  50. Άρθρο 34. Το Άρθρο 34 του ΦΕΚ ρυθμίζει την εξαγωγή πολιτιστικών αγαθών από την Ελλάδα, απαγορεύοντας γενικά την εξαγωγή μνημείων, εκτός αν χορηγηθεί ειδική άδεια από τον Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού μετά από γνώμη του Συμβουλίου, υπό προϋποθέσεις που αφορούν την πολιτιστική αξία, την ενότητα συλλογών, την ηλικία των αντικειμένων (π.χ. 100 έτη, 50 έτη), τη διαδικασία χαρακτηρισμού τους, την προσωρινή εισαγωγή, την κατοχή από το Δημόσιο, ή την προσωρινή εξαγωγή για εκθέσεις, συντήρηση ή έρευνα, με την έκδοση της απόφασης να γίνεται εντός 4 ή 6 μηνών.
  51. Άρθρο 34Α. Το Άρθρο 34Α του ΦΕΚ, βασιζόμενο στην Οδηγία 2014/60/ΕΕ, ορίζει ως "πολιτιστικό αγαθό" για τους σκοπούς της επιστροφής παράνομα απομακρυνθέντων αγαθών μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ, ένα αγαθό που έχει χαρακτηριστεί ως "εθνικός θησαυρός καλλιτεχνικής, ιστορικής ή αρχαιολογικής αξίας" από το κράτος προέλευσης, σύμφωνα με την εθνική του νομοθεσία ή διοικητικές διαδικασίες.
  52. Άρθρο 34Γ. Το Άρθρο 34Γ ορίζει το Τμήμα Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού ως την αρμόδια κεντρική αρχή για την εφαρμογή των άρθρων 34Α έως 34Θ, με αρμοδιότητες που περιλαμβάνουν την αναζήτηση παράνομα απομακρυνθέντων πολιτιστικών αγαθών, την κοινοποίηση ανακαλύψεων, τη διευκόλυνση εξακρίβωσης, τη λήψη μέτρων συντήρησης, την αποτροπή διαφυγής, τη διαμεσολάβηση για επιστροφή (συμπεριλαμβανομένης της διαιτησίας), την αίτηση προς άλλα κράτη μέλη, τη διευκόλυνση εξακρίβωσης αγαθών που απομακρύνθηκαν από την Ελλάδα, την άσκηση αγωγών και την υποβολή εκθέσεων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
  53. Άρθρο 34Δ. Το Άρθρο 34Δ του ΦΕΚ, σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 16 της Οδηγίας 2014/60/ΕΕ, καθορίζει τη δικαστική προστασία για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα, επιτρέποντας στο αιτούν κράτος μέλος να ασκήσει αγωγή ή να ζητήσει ασφαλιστικά μέτρα κατά του νομέα ή κατόχου, με την υποχρεωτική προσκόμιση εγγράφων που πιστοποιούν την ταυτότητα και την παράνομη απομάκρυνση του αγαθού, ενώ η αρμοδιότητα ανήκει στο Μονομελές Πρωτοδικείο.
  54. Άρθρο 34Ε. Το Άρθρο 34Ε του ΦΕΚ 220/19.11.2021 αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις επιστροφές πολιτιστικών αγαθών, ορίζοντας ότι η κεντρική αρχή της Ελλάδας ενημερώνει αμελλητί την κεντρική αρχή του κράτους μέλους προορισμού για την άσκηση αγωγής επιστροφής πολιτιστικού αγαθού.
  55. Άρθρο 34Ζ. Το Άρθρο 34Ζ του ΦΕΚ ορίζει ότι σε περίπτωση επιστροφής παράνομα απομακρυνθέντος πολιτιστικού αγαθού, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη αποζημίωση στον νομέα, εφόσον αποδείξει δέουσα επιμέλεια κατά την απόκτησή του, λαμβάνοντας υπόψη την προέλευση, τις άδειες, τα καταβληθέντα ποσά και την εξέταση μητρώων κλαπέντων αγαθών. Το αιτούν κράτος μέλος υποχρεούται να καταβάλει την αποζημίωση και τις δαπάνες εκτέλεσης της απόφασης, διατηρώντας το δικαίωμα να στραφεί κατά των υπευθύνων για την παράνομη απομάκρυνση.
  56. Άρθρο 34Η. Το Άρθρο 34Η του ΦΕΚ, που ενσωματώνει το άρθρο 13 της Οδηγίας 2014/60/ΕΕ, ορίζει ότι η κυριότητα ενός πολιτιστικού αγαθού μετά την επιστροφή του καθορίζεται από το δίκαιο του αιτούντος κράτους μέλους, ενώ ο κύριος του επιστραφέντος αγαθού υποχρεούται να αποζημιώσει το Δημόσιο για τα έξοδα που αυτό υπέστη, συμπεριλαμβανομένης τυχόν αποζημίωσης στον καλόπιστο νομέα.
  57. Άρθρο 34Θ. Το Άρθρο 34Θ του ΦΕΚ 220/19.11.2021 ορίζει ότι νομοθετικές, κανονιστικές, διοικητικές ή άλλες αναφορές στα π.δ. 133/1998 (Α΄106) και 67/2003 (Α΄ 71) (Οδηγία 93/7/ΕΟΚ) θα θεωρούνται πλέον αναφορές στα άρθρα 34Α έως και 34Η (Οδηγία 2014/60/ΕΕ).
  58. Άρθρο 35. Το Άρθρο 35 του ΦΕΚ ορίζει ότι ο όρος "αρχαιολογικό έργο" (ή έργα/εργασίες) περιλαμβάνει την επιστημονική, τεχνική, λειτουργική και διαχειριστική υποστήριξη, όπως αυτή αφορά θέματα αρμοδιότητας του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού.
  59. Άρθρο 35Α. Το Άρθρο 35Α του ΦΕΚ ορίζει την "αρχαιολογική έρευνα πεδίου" ως κάθε έρευνα εδάφους, υπεδάφους, βυθού θάλασσας, λιμνών ή ποταμών με σκοπό τον εντοπισμό ή την αποκάλυψη αρχαίων μνημείων, συμπεριλαμβανομένων ανασκαφών, επιφανειακών ερευνών και επιστημονικών μεθόδων όπως γεωφυσικές.
  60. Άρθρο 36. Το Άρθρο 36 του ΦΕΚ ορίζει ότι οι συστηματικές ανασκαφές μπορούν να διενεργούνται από την Υπηρεσία, εγχώριους ή ξένους επιστημονικούς οργανισμούς, ή ξένες αρχαιολογικές αποστολές/σχολές, με προηγούμενη απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, μετά από γνώμη του Συμβουλίου, και θέτει προϋποθέσεις για τους φορείς και τους διευθύνοντες, όπως αναλυτική έκθεση, κύρος, εμπειρία, διεπιστημονική ομάδα, τεχνική υποδομή, επάρκεια προϋπολογισμού και χρηματοδότησης, καθώς και πενταετή ανασκαφική εμπειρία για τους διευθύνοντες.

Πρόσφατες αναφορές

Σχετικοί νόμοι

Νομοθεσία του 2021

Επιστροφή στη λίστα νόμων