Νόμος 5016/2023 — Χρονολόγιο τροποποιήσεων
Ο Νόμος 5016/2023 ενσωματώνει στο ελληνικό δίκαιο το Πρότυπο Νόμο της UNCITRAL για τη διεθνή εμπορική διαιτησία, ρυθμίζοντας το πεδίο εφαρμογής, τους ορισμούς, τις γενικές αρχές και την ερμηνεία της διαιτησίας. Ο νόμος καθορίζει τη διεθνή διαιτησία, τη διαδικασία της διαιτησίας, τους όρους "Διαιτησία" και "Διαιτητικό δικαστήριο", καθώς και την αρμοδιότητα των δικαστηρίων σε διαδικασίες αρωγής και εποπτείας. Επίσης, ορίζει τη συμφωνία διαιτησίας, τον τύπο, το κύρος, την άσκηση αγωγής και τα ασφαλιστικά μέτρα, τη σύνθεση του διαιτητικού δικαστηρίου, την ευθύνη των διαιτητών, τη δικαιοδοσία του διαιτητικού δικαστηρίου, την είσοδο πρόσθετων διαδίκων, τη συνένωση διαιτησιών και τη δυνατότητα έκδοσης ασφαλιστικών μέτρων. Τέλος, ρυθμίζει τη διαιτητική διαδικασία, τον τόπο διεξαγωγής της, την έναρξη της διαιτησίας, τη γλώσσα, την ακροαματική ή γραπτή διαδικασία, τον διορισμό πραγματογνωμόνων, την επίδειξη εγγράφων και τη δικαστική συνδρομή.
Άρθρα
- Άρθρο 1 Σ. Το Άρθρο 1 Σ του ΦΕΚ ορίζει τον σκοπό του νόμου, ενώ το Άρθρο 2 καθορίζει το αντικείμενό του. Στη συνέχεια, το Κεφάλαιο Β' περιλαμβάνει γενικές διατάξεις, με τα Άρθρα 3 έως 8 να ρυθμίζουν το πεδίο εφαρμογής, τους ορισμούς, τις γενικές αρχές και ερμηνευτικούς κανόνες, τις γνωστοποιήσεις, την παραίτηση από την προβολή αντιρρήσεων και την έκταση της δικαστικής παρέμβασης.
- Άρθρο 2. Το Άρθρο 2 του ΦΕΚ ορίζει ότι αντικείμενο του παρόντος Μέρους είναι η ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του Πρότυπου Νόμου της UNCITRAL του 2006 για τη διεθνή εμπορική διαιτησία και των τροποποιήσεών του, καθώς και των νεότερων τάσεων της διεθνούς θεωρίας και πρακτικής της διεθνούς διαιτησίας.
- Άρθρο 3. Το Άρθρο 3 του ΦΕΚ ορίζει τη διεθνή διαιτησία, η οποία θεωρείται τέτοια όταν τα μέρη έχουν εγκαταστάσεις σε διαφορετικά κράτη, ή όταν ο τόπος της διαιτησίας ή ο τόπος εκπλήρωσης ουσιώδους μέρους των υποχρεώσεων δεν βρίσκεται στο κράτος εγκατάστασης των μερών, ή όταν τα μέρη ρητά συμφωνούν την εφαρμογή του. Το Άρθρο 4 ορίζει τη "Διαιτησία" ως τη διαδικασία που μπορεί να διεξάγεται υπό την οργανωτική ευθύνη και τους κανόνες ενός οργανισμού θεσμικής διαιτησίας ή όχι.
- Άρθρο 4. Το Άρθρο 4 του ΦΕΚ ορίζει τους όρους "Διαιτησία" ως τη διαδικασία επίλυσης διαφορών είτε μέσω θεσμικής διαιτησίας είτε όχι, και "Διαιτητικό δικαστήριο" ως το δικαστήριο που αποτελείται από έναν ή περισσότερους διαιτητές για την εκδίκαση αυτών των διαφορών. Επίσης, ορίζει τους όρους "Δικαστήριο" ως κρατικό όργανο δικαστικής προστασίας και "Προσφυγή στη διαιτησία" ως το αρχικό δικόγραφο που κινεί τη διαδικασία.
- Άρθρο 5. Το Άρθρο 5 ορίζει γενικές αρχές ερμηνείας και εφαρμογής του νόμου, τονίζοντας τη διεθνή προέλευση, την ομοιόμορφη εφαρμογή, την καλή πίστη, και την επίλυση μη ρητά ρυθμιζόμενων θεμάτων βάσει γενικών αρχών. Επιπλέον, επιτρέπει στα μέρη να αναθέτουν αποφάσεις σε τρίτους, συμπεριλαμβανομένων οργανισμών θεσμικής διαιτησίας, και διευκρινίζει ότι οι αναφορές σε "αγωγή" και "απάντηση" περιλαμβάνουν και τις "ανταγωγές" και "απαντήσεις σε ανταγωγές", με ορισμένες εξαιρέσεις που αναφέρονται στα άρθρα 33 και 41.
- Άρθρο 6. Το Άρθρο 6 του εγγράφου, με τίτλο "Γνωστοποιήσεις", ορίζει ότι ένα έγγραφο θεωρείται παραληφθέν εάν παραδοθεί προσωπικά στον παραλήπτη, στην εγκατάστασή του, στη συνήθη διαμονή του ή στην ταχυδρομική/ηλεκτρονική του διεύθυνση, ενώ σε περίπτωση μη εύρεσης του παραλήπτη, θεωρείται παραληφθέν εάν αποσταλεί με συστημένη επιστολή ή άλλο αποδεικτικό μέσο στην τελευταία γνωστή διεύθυνση, με την παραλαβή να λαμβάνει χώρα την ημέρα της παράδοσης/διαβίβασης, εξαιρουμένων των δικαστικών διαδικασιών.
- Άρθρο 8. Το Άρθρο 8 ορίζει ότι η εξουσία του δικαστηρίου περιορίζεται στις αρμοδιότητες που ρητά προβλέπονται στον παρόντα νόμο. Το Άρθρο 9 καθορίζει την αρμοδιότητα του Μονομελούς Πρωτοδικείου σε διαδικασίες αρωγής και εποπτείας της διαιτησίας, ορίζοντας ως τόπο αρμοδιότητας την περιφέρεια του τόπου της διαιτησίας ή την περιφέρεια κατοικίας/διαμονής του αιτούντος, σύμφωνα με συγκεκριμένες παραγράφους και άρθρα του νόμου (15 παρ. 3 & 4, 16 παρ. 1, 17, 19 παρ. 3, 20 παρ. 1, 21 παρ. 2, 36).
- Άρθρο 9. Το Άρθρο 9 ορίζει την αρμοδιότητα των δικαστηρίων για την εκδίκαση αγωγών ακύρωσης διαιτητικών αποφάσεων, καθορίζοντας ως αρμόδιο το Μονομελές Πρωτοδικείο της κατοικίας ή διαμονής του εναγομένου, ή το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών ελλείψει αυτών, και το Τριμελές Εφετείο της περιφέρειας έκδοσης της απόφασης ή το Τριμελές Εφετείο Αθηνών, ενώ το Άρθρο 10 καθορίζει ότι η συμφωνία διαιτησίας μπορεί να είναι ρήτρα σε σύμβαση ή χωριστή συμφωνία, αρκεί να αποτυπώνεται σε έγγραφο με ρητή ή σιωπηρή συμφωνία των μερών.
- Άρθρο 9 Α. Το Άρθρο 9Α του ΦΕΚ ορίζει την αρμοδιότητα των δικαστηρίων σε διαδικασίες αρωγής και εποπτείας της διαιτησίας. Στη συνέχεια, το Κεφάλαιο Γ' (Άρθρα 10-13) αφορά τη συμφωνία διαιτησίας, καλύπτοντας τον τύπο, το κύρος, την άσκηση αγωγής και τα ασφαλιστικά μέτρα σε σχέση με αυτήν. Τέλος, το Κεφάλαιο Δ' αναφέρεται στη σύνθεση του διαιτητικού δικαστηρίου και την ευθύνη των διαιτητών.
- Άρθρο 10. Το Άρθρο 10 ορίζει ότι η συμφωνία διαιτησίας πρέπει να αποτυπώνεται σε έγγραφο, όπως ανταλλαγή επιστολών ή ηλεκτρονική καταγραφή, και ότι η παραπομπή σε ρήτρα διαιτησίας ή κανονισμό διαιτησίας καθιστά αυτά μέρος της συμφωνίας, ενώ η ανεπιφύλακτη συμμετοχή στη διαδικασία αποδεικνύει την κατάρτισή της. Το Άρθρο 11 καθορίζει ότι η συμφωνία διαιτησίας είναι έγκυρη σύμφωνα με το δίκαιο που επέλεξαν τα μέρη, τον τόπο της διαιτησίας ή το δίκαιο της ουσιαστικής συμφωνίας, και ότι η πτώχευση δεν την επηρεάζει, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά.
- Άρθρο 12. Το Άρθρο 12 του ΦΕΚ ορίζει ότι ένα δικαστήριο πρέπει να παραπέμψει μια διαφορά σε διαιτησία, εφόσον υπάρχει συμφωνία διαιτησίας και υποβληθεί σχετικό αίτημα κατά την πρώτη συζήτηση, εκτός αν η συμφωνία κριθεί άκυρη, ανενεργός ή μη επιδεκτική εφαρμογής, ενώ η εκκρεμοδικία δεν εμποδίζει την έναρξη ή συνέχιση της διαιτησίας. Το Άρθρο 13 διευκρινίζει ότι η συμφωνία διαιτησίας δεν εμποδίζει τα μέρη να ζητήσουν ασφαλιστικά μέτρα από το αρμόδιο δικαστήριο, πριν ή μετά την έναρξη της διαιτησίας.
- Άρθρο 13. Το Άρθρο 14 του ΦΕΚ καθορίζει ότι τα μέρη έχουν την ελευθερία να συμφωνήσουν στον αριθμό των διαιτητών, ο οποίος πρέπει απαραιτήτως να είναι μονός.
- Άρθρο 13 τ. Το Άρθρο 13 τ τροποποιεί το άρθρο 13 του ν. 4590/2019, ορίζοντας ότι για τα μέλη της Αρχής εφαρμόζεται η παρ. 3 του άρθρου 22 του ν. 4354/2015, ενώ το Άρθρο 60 επεκτείνει την αποζημίωση της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 2521/1997 στον Επίτροπο της Επικρατείας στο Ελεγκτικό Συνέδριο και στον Επίτροπο της Επικρατείας των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων, τροποποιώντας το άρθρο 186 του ν. 4820/2021.
- Άρθρο 14. Το Άρθρο 14 του ΦΕΚ ορίζει ότι τα μέρη μπορούν ελεύθερα να συμφωνήσουν τον αριθμό των διαιτητών, ο οποίος πρέπει να είναι μονός, και σε περίπτωση μη συμφωνίας, ο αριθμός τους είναι τρεις (3). Το Άρθρο 15 διευκρινίζει ότι η ιθαγένεια δεν αποτελεί κώλυμα για τον ορισμό διαιτητή, εκτός αν τα μέρη συμφωνήσουν διαφορετικά, και περιγράφει τη διαδικασία ορισμού, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας προσφυγής στο δικαστήριο της παρ. 1 του άρθρου 9 σε περίπτωση αδυναμίας συμφωνίας ή παράλειψης ενεργειών.
- Άρθρο 14 Α. Το Άρθρο 14 Α του ΦΕΚ αφορά τον αριθμό των διαιτητών και αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου κεφαλαίου που ρυθμίζει τη διαιτησία, συμπεριλαμβανομένων των άρθρων 15 (Ορισμός διαιτητών), 16 (Πολυμερείς διαιτησίες), 17 (Ορισμός διαιτητών από το δικαστήριο), 18 (Λόγοι εξαίρεσης), 19 (Διαδικασία εξαίρεσης), 20 (Παράλειψη ή αδυναμία εκπλήρωσης καθηκόντων διαιτητή) και 21 (Ορισμός αντικαταστάτη διαιτητή).
- Άρθρο 15. Το Άρθρο 15 του ΦΕΚ καθορίζει τη διαδικασία ορισμού διαιτητών σε περίπτωση μη συμφωνίας των μερών, προβλέποντας την παρέμβαση του δικαστηρίου της παρ. 1 του άρθρου 9 μετά από τριάντα (30) ημέρες αδράνειας ή αποτυχίας συμφωνίας, και ορίζει ότι η σχετική δικαστική απόφαση δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα.
- Άρθρο 16. Το Άρθρο 16 του ΦΕΚ αφορά τις πολυμερείς διαιτησίες, ορίζοντας ότι σε περιπτώσεις με πολλαπλούς διαδίκους και περισσότερους από έναν διαιτητές, οι διάδικοι ορίζουν κοινό διαιτητή εντός 30 ημερών, αλλιώς ο ορισμός γίνεται από το δικαστήριο του άρθρου 9, το οποίο μπορεί και να ορίσει ολόκληρο το διαιτητικό δικαστήριο κατόπιν αιτήματος.
- Άρθρο 18. Το Άρθρο 18 του ΦΕΚ ορίζει τους λόγους εξαίρεσης διαιτητή, απαιτώντας από τον διαιτητή να δηλώνει αμέσως οποιαδήποτε αμφιβολία για την αμεροληψία ή ανεξαρτησία του, και επιτρέποντας την αίτηση εξαίρεσης εάν υπάρχουν τέτοιες αμφιβολίες ή ελλείψεις στις συμφωνημένες ιδιότητες.
- Άρθρο 19. Το Άρθρο 19 του ΦΕΚ καθορίζει τη διαδικασία εξαίρεσης διαιτητή, επιτρέποντας στα μέρη να συμφωνήσουν σε αυτήν ή, ελλείψει συμφωνίας, να υποβάλουν γραπτή αίτηση εντός 15 ημερών από τη γνώση της συγκρότησης του διαιτητικού δικαστηρίου. Εάν η αίτηση απορριφθεί ή το δικαστήριο δεν αποφανθεί εντός 30 ημερών, το μέρος μπορεί να προσφύγει στο δικαστήριο του άρθρου 9 εντός 30 ημερών, του οποίου η απόφαση είναι τελεσίδικη.
- Άρθρο 20. Το Άρθρο 20 ορίζει ότι η απόφαση του δικαστηρίου δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα και ότι η παύση της ιδιότητας του διαιτητή δεν αποτελεί αποδοχή των λόγων που αναφέρονται στο Άρθρο 18. Το Άρθρο 21 προβλέπει τον ορισμό αντικαταστάτη διαιτητή, σύμφωνα με τους κανόνες του αρχικού ορισμού, σε περίπτωση παύσης της ιδιότητας του διαιτητή ή παραίτησης.
- Άρθρο 21. Το Άρθρο 21 του ΦΕΚ ορίζει τη διαδικασία αντικατάστασης διαιτητή, επιτρέποντας στο νέο διαιτητικό δικαστήριο να συνεχίσει τη διαδικασία από το σημείο διακοπής, εκτός αν τα μέρη συμφωνήσουν διαφορετικά. Επιπλέον, προβλέπει ότι τρίτος φορέας (ορισμένος από τα μέρη ή το δικαστήριο) μπορεί να ορίσει αντικαταστάτη διαιτητή εάν το αρμόδιο μέρος δεν ασκήσει το δικαίωμά του καλόπιστα.
- Άρθρο 22. Το Άρθρο 22 του εγγράφου ορίζει ότι οι διαιτητές ευθύνονται μόνο για δόλο και βαριά αμέλεια κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Το Άρθρο 23, που ανήκει στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε' (ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΙΤΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ), αναθέτει στο διαιτητικό δικαστήριο την εξουσία να αποφασίζει για τη δική του δικαιοδοσία και την εγκυρότητα της συμφωνίας διαιτησίας.
- Άρθρο 22 Ε. Το Άρθρο 22 Ε, που ανήκει στο Κεφάλαιο Ε' του εγγράφου, ορίζει την ευθύνη των διαιτητών, ενώ τα επόμενα άρθρα (23, 24, 25) αφορούν την εξουσία του διαιτητικού δικαστηρίου να αποφασίζει για τη δικαιοδοσία του, την παρουσία πρόσθετων διαδίκων και τη συνένωση διαιτησιών, καθώς και τη δυνατότητα έκδοσης ασφαλιστικών μέτρων.
- Άρθρο 23. Το Άρθρο 23 του ΦΕΚ ορίζει ότι το διαιτητικό δικαστήριο έχει την εξουσία να αποφασίζει για τη δική του δικαιοδοσία και την ισχύ της συμφωνίας διαιτησίας, θεωρώντας τη διαιτητική ρήτρα ως αυτοτελή συμφωνία, ενώ οι ενστάσεις έλλειψης δικαιοδοσίας πρέπει να προβάλλονται εντός προθεσμίας, με δυνατότητα προσφυγής στην παρεμπίπτουσα ή την τελική απόφαση.
- Άρθρο 24. Το Άρθρο 24 του ΦΕΚ 21/04.02.2023 ορίζει ότι το διαιτητικό δικαστήριο μπορεί να επιτρέψει την είσοδο νέων διαδίκων σε μια εκκρεμή διαφορά, εφόσον έχουν έννομο συμφέρον, και μπορεί να συνενώσει και να συνεκδικάσει άλλες διαφορές που εκκρεμούν μεταξύ των ίδιων μερών, λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις και τη σκοπιμότητα ενιαίας κρίσης.
- Άρθρο 25. Το Άρθρο 25 του ΦΕΚ ορίζει την εξουσία του διαιτητικού δικαστηρίου να διατάσσει ασφαλιστικά μέτρα, τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν την υποχρέωση εγγυοδοσίας, την ανάκληση, αναστολή ή μεταρρύθμιση αυτών, καθώς και την έκδοση προσωρινής διαταγής σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις. Οι αποφάσεις αυτές δεσμεύουν τα μέρη και είναι προσωρινές, ενώ το δικαστήριο του άρθρου 13 μπορεί να τις κηρύξει εκτελεστές, εκτός αν είναι αντίθετες στη διεθνή δημόσια τάξη ή έχει ήδη επιληφθεί σχετικό αίτημα.
- Άρθρο 26. Το Άρθρο 26 του ΦΕΚ εγγράφου ορίζει ότι κατά τη διαιτητική διαδικασία πρέπει να τηρείται η αρχή της ισότητας και να παρέχεται σε κάθε μέρος πλήρης δυνατότητα ανάπτυξης των ισχυρισμών του και προσκόμισης αποδεικτικών μέσων, ενώ το Άρθρο 27 επιτρέπει στα μέρη να καθορίζουν ελεύθερα τη διαιτητική διαδικασία, με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος Μέρους.
- Άρθρο 27. Το Άρθρο 27 του ΦΕΚ καθορίζει τους κανόνες για τη διαιτητική διαδικασία, επιτρέποντας στα μέρη να συμφωνήσουν ελεύθερα σε αυτήν, ή στο διαιτητικό δικαστήριο να την καθορίσει ελλείψει συμφωνίας, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων εμπιστευτικότητας και των αρμοδιοτήτων, αμοιβής και διορισμού γραμματέα.
- Άρθρο 28. Το Άρθρο 28 του εγγράφου καθορίζει τον τόπο διεξαγωγής της διαιτησίας, επιτρέποντας στα μέρη να συμφωνήσουν ελεύθερα σε αυτόν, ενώ σε περίπτωση μη συμφωνίας, το διαιτητικό δικαστήριο έχει την αρμοδιότητα να τον ορίσει, λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις και τη διευκόλυνση των μερών. Επιπλέον, το άρθρο αναφέρει ότι το διαιτητικό δικαστήριο μπορεί να συνεδριάζει σε οποιοδήποτε μέρος και με οποιονδήποτε τρόπο κρίνει πρόσφορο για τη διεξαγωγή της διαδικασίας, εκτός αν τα μέρη συμφωνήσουν διαφορετικά.
- Άρθρο 29. Το Άρθρο 29 ορίζει ότι η διαιτησία ξεκινά την ημέρα γνωστοποίησης της προσφυγής στη διαιτησία στον αντίδικο, εκτός αν τα μέρη συμφωνήσουν διαφορετικά, και ο αντίδικος έχει προθεσμία τριάντα (30) ημερών για να απαντήσει. Το Άρθρο 5 αναφέρει ότι κατά την ερμηνεία του νόμου λαμβάνονται υπόψη η διεθνής του προέλευση, η ανάγκη ομοιόμορφης εφαρμογής και η αρχή της καλής πίστης. Το Άρθρο 30 επιτρέπει στα μέρη να καθορίζουν ελεύθερα τη γλώσσα της διαιτησίας.
- Άρθρο 29 κ. Το Άρθρο 29 κ του ΦΕΚ ορίζει ότι κατά τη διάρκεια της διαιτητικής διαδικασίας, ο ενάγων πρέπει να εκθέσει στην αγωγή του το αντικείμενο της διαφοράς, το αίτημα και τα θεμελιώδη πραγματικά περιστατικά, ενώ ο εναγόμενος οφείλει να απαντήσει και να εκθέσει το δικό του αίτημα, με δυνατότητα υποβολής ή μνημόνευσης ουσιωδών εγγράφων ή άλλων αποδεικτικών μέσων. Επιπλέον, κάθε μέρος μπορεί, εκτός αντίθετης συμφωνίας ή απόφασης του διαιτητικού δικαστηρίου, να μεταβάλει ή συμπληρώσει το αίτημά του ή την απάντησή του κατά τη διάρκεια της διαδικασίας.
- Άρθρο 29 τ. Το Άρθρο 29 τ, που αναφέρεται στο ν. 4596/2019, καθορίζει ότι τα ποσά που καταβάλλονται βάσει της παρούσας είναι ακατάσχετα και δεν συμψηφίζονται με χρέη προς το Δημόσιο, Ν.Π.Δ.Δ., Ο.Τ.Α., ασφαλιστικά ταμεία και πιστωτικά ιδρύματα. Επίσης, ορίζει τη διαδικασία έκδοσης φορολογικού παραστατικού για το 80% της αμοιβής, την απόδοση εισφορών και φόρων στο ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ. εντός 15 ημερών, και τις συνέπειες μη συμμόρφωσης, ενώ το υπόλοιπο 20% με ΦΠΑ ακολουθεί τη διαδικασία του άρθρου 12 του ν. 3226/2004.
- Άρθρο 30. Το Άρθρο 30 του ΦΕΚ ορίζει ότι τα μέρη μπορούν ελεύθερα να συμφωνήσουν τη γλώσσα της διαιτησίας, αλλιώς αυτή καθορίζεται από το διαιτητικό δικαστήριο, και ότι το δικαστήριο μπορεί να απαιτήσει μεταφράσεις αποδεικτικών εγγράφων.
- Άρθρο 32. Το Άρθρο 32 του ΦΕΚ ορίζει ότι το διαιτητικό δικαστήριο αποφασίζει αν η διαδικασία θα είναι ακροαματική ή γραπτή, με υποχρέωση διεξαγωγής ακροαματικής διαδικασίας αν το ζητήσει ένα μέρος, και ειδοποιεί τα μέρη εγκαίρως για ακροαματικές διαδικασίες και αποδείξεις, ενώ γνωστοποιεί έγγραφα και εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης στα μέρη.
- Άρθρο 33. Το Άρθρο 34 του ΦΕΚ εγγράφου ορίζει ότι το διαιτητικό δικαστήριο, εκτός αν τα μέρη συμφωνήσουν διαφορετικά, μπορεί να διορίσει έναν ή περισσότερους πραγματογνώμονες για να υποβάλουν έκθεση επί συγκεκριμένων ζητημάτων και να επιβάλει στα μέρη την παροχή σχετικών πληροφοριών ή εγγράφων στον πραγματογνώμονα.
- Άρθρο 33 τ. Το Άρθρο 33 τ του Αστικού Κώδικα, όπως τροποποιήθηκε, ορίζει ότι η αγωγή ακύρωσης διαιτητικής απόφασης πρέπει να ασκηθεί εντός τριών (3) μηνών από την επίδοσή της, ανεξαρτήτως εφαρμογής ημεδαπού ή αλλοδαπού δικαίου.
- Άρθρο 34. Το Άρθρο 34 του εγγράφου ΦΕΚ ορίζει ότι ο πραγματογνώμονας, μετά την έκθεσή του, πρέπει να συμμετέχει σε ακροαματική διαδικασία, κατόπιν αιτήματος ενός μέρους ή του διαιτητικού δικαστηρίου, όπου τα μέρη μπορούν να του υποβάλουν ερωτήσεις και να παρουσιάσουν μάρτυρες πραγματογνώμονες.
- Άρθρο 34 Δ. Το Άρθρο 34 Δ του ΦΕΚ αφορά τον διορισμό πραγματογνώμονα από το διαιτητικό δικαστήριο, ενώ τα Άρθρα 35 και 36 ρυθμίζουν την επίδειξη εγγράφων, την προσκομιδή αποδείξεων και τη δικαστική συνδρομή κατά τη διεξαγωγή των αποδείξεων, προετοιμάζοντας το έδαφος για την έκδοση της διαιτητικής απόφασης και την περάτωση της διαιτησίας σύμφωνα με το Κεφάλαιο Ζ'.
- Άρθρο 35. Το Άρθρο 35 του ΦΕΚ (Τεύχος Α' 21/04.02.2023) παρέχει στο διαιτητικό δικαστήριο την εξουσία να επιβάλει στα μέρη την προσκόμιση εγγράφων ή άλλων αποδεικτικών μέσων που κρίνονται ουσιώδη για την έκβαση της διαιτησίας, κατόπιν αίτησης ή πρωτοβουλίας του. Το Άρθρο 36 επιτρέπει στο διαιτητικό δικαστήριο ή σε ένα μέρος, με την έγκριση του πρώτου, να ζητήσει δικαστική συνδρομή από το αρμόδιο δικαστήριο (σύμφωνα με το άρθρο 9 παρ. 1) για τη διεξαγωγή αποδείξεων, το οποίο μπορεί να ανταποκριθεί σύμφωνα με τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
- Άρθρο 37. Το Άρθρο 37 του ΦΕΚ ορίζει ότι το διαιτητικό δικαστήριο εφαρμόζει τους κανόνες ουσιαστικού δικαίου που επιλέγουν τα μέρη, εκτός αν συμφωνηθεί διαφορετικά, και σε περίπτωση μη επιλογής, εφαρμόζει το δίκαιο που υποδεικνύουν οι καταλληλότεροι κανόνες σύγκρουσης. Επιπλέον, το δικαστήριο μπορεί να κρίνει κατά δικαία κρίση ή επιείκεια μόνο αν τα μέρη το έχουν ρητά εξουσιοδοτήσει, και πάντα αποφασίζει σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης και τις εμπορικές συνήθειες.
- Άρθρο 37 Ε. Το Άρθρο 37 Ε του ΦΕΚ εγγράφου ορίζει το εφαρμοστέο δίκαιο στην ουσία της διαφοράς, ενώ τα Άρθρα 38 έως 42 ρυθμίζουν την απόφαση από περισσότερους διαιτητές, τον συμβιβασμό, τη μορφή και το περιεχόμενο της διαιτητικής απόφασης, την περάτωση της διαιτησίας με αμοιβή και έξοδα, καθώς και τη διόρθωση, ερμηνεία και έκδοση συμπληρωματικής διαιτητικής απόφασης, προετοιμάζοντας το έδαφος για το Κεφάλαιο Η' που αφορά την ακύρωση της διαιτητικής απόφασης.
- Άρθρο 38. Το Άρθρο 38 του ΦΕΚ ορίζει ότι, εάν υπάρχουν περισσότεροι από ένας διαιτητές και δεν έχει συμφωνηθεί κάτι διαφορετικό, οι αποφάσεις λαμβάνονται κατά πλειοψηφία, με την ψήφο του προέδρου να υπερισχύει σε περίπτωση ισοψηφίας. Επιπλέον, ο πρόεδρος μπορεί να ρυθμίζει διαδικαστικά ζητήματα, εφόσον του έχει δοθεί σχετική εξουσία από τα μέρη ή από όλους τους διαιτητές.
- Άρθρο 39. Το Άρθρο 39 του εγγράφου ΦΕΚ αφορά τον συμβιβασμό κατά τη διάρκεια διαιτητικής διαδικασίας, ορίζοντας ότι το διαιτητικό δικαστήριο περατώνει τη διαιτησία εάν τα μέρη επιλύσουν τη διαφορά, και μπορεί να καταγράψει τον συμβιβασμό ως διαιτητική απόφαση με τους ίδιους όρους και αποτελέσματα με μια απόφαση επί της ουσίας, αναφέροντας τον χρόνο και τον τόπο έκδοσής της.
- Άρθρο 40. Το Άρθρο 40 του ΦΕΚ ορίζει ότι η διαιτητική απόφαση πρέπει να είναι γραπτή και υπογεγραμμένη από τον διαιτητή ή την πλειοψηφία των διαιτητών, αναφέροντας τους λόγους απουσίας υπογραφών. Επιπλέον, εκτός αντίθετης συμφωνίας, η απόφαση πρέπει να είναι αιτιολογημένη, εκτός αν αφορά συμβιβασμό των μερών.
- Άρθρο 41. Το Άρθρο 41 ορίζει ότι η διαιτησία περατώνεται με διαιτητική απόφαση ή πράξη του διαιτητικού δικαστηρίου, η οποία εκδίδεται σε περιπτώσεις όπως η απόσυρση του αγωγικού αιτήματος, η συμφωνία των μερών ή η περιττότητα/αδυναμία συνέχισης της διαδικασίας. Επίσης, ρυθμίζει τον επιμερισμό των εξόδων της διαιτησίας, συμπεριλαμβανομένων των εύλογων δαπανών των μερών, και την υποχρέωση κατάθεσης πρωτοτύπου της διαιτητικής απόφασης στη γραμματεία του αρμόδιου Μονομελούς Πρωτοδικείου για εκτέλεση στην Ελλάδα.
- Άρθρο 42. Το Άρθρο 42 του ΦΕΚ ορίζει τη διαδικασία διόρθωσης, ερμηνείας και έκδοσης συμπληρωματικής διαιτητικής απόφασης, επιτρέποντας στα μέρη να ζητήσουν διορθώσεις λογιστικών ή γραφικών λαθών, ερμηνεία συγκεκριμένων σημείων ή έκδοση συμπληρωματικής απόφασης για παραλειφθέντα αιτήματα εντός τριάντα (30) ή εξήντα (60) ημερών αντίστοιχα, ενώ το διαιτητικό δικαστήριο μπορεί να παρατείνει τις προθεσμίες αυτές.
- Άρθρο 43. Το Άρθρο 43 του ΦΕΚ ορίζει ότι κατά της διαιτητικής απόφασης μπορεί να ασκηθεί μόνο αγωγή ακύρωσης, η οποία γίνεται δεκτή από το δικαστήριο της παρ. 2 του άρθρου 9 εάν ο ενάγων αποδείξει συγκεκριμένους λόγους όπως έλλειψη ικανότητας συμβαλλόμενου μέρους, μη έγκυρη συμφωνία διαιτησίας, μη προσήκουσα ειδοποίηση, υπέρβαση αρμοδιότητας του διαιτητικού δικαστηρίου, ή αντίθεση με τη διεθνή δημόσια τάξη.
- Άρθρο 43 Α. Το Άρθρο 43 Α του ΦΕΚ αφορά την αγωγή ακύρωσης, ενώ τα Άρθρα 44 και 45 ρυθμίζουν το δεδικασμένο, την εκτελεστότητα και την αναγνώριση/εκτέλεση αλλοδαπών διαιτητικών αποφάσεων, στο πλαίσιο του Κεφαλαίου Θ' για τη διαιτησία.
- Άρθρο 44. Το Άρθρο 44 του ΦΕΚ ορίζει ότι η διαιτητική απόφαση, από την έκδοσή της, έχει δεδικασμένο και είναι εκτελεστή, χωρίς να υπόκειται σε ένδικα μέσα, ενώ η άσκηση αγωγής ακύρωσης δεν αναστέλλει την εκτέλεσή της, εκτός αν το δικαστήριο χορηγήσει αναστολή κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων.
- Άρθρο 45. Το Άρθρο 45 του ΦΕΚ αφορά την αναγνώριση και εκτέλεση αλλοδαπών διαιτητικών αποφάσεων, η οποία γίνεται σύμφωνα με το ν.δ. 4220/1961, απαιτώντας έγγραφη αίτηση στο αρμόδιο δικαστήριο και υποβολή της πρωτότυπης ή επικυρωμένης απόφασης, με πιθανή υποχρέωση επίσημης μετάφρασης αν δεν είναι στα ελληνικά.
- Άρθρο 46. Το Άρθρο 46 ορίζει ότι οι οργανισμοί θεσμικής διαιτησίας, που πρέπει να έχουν εταιρική μορφή ανώνυμης εταιρείας με ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο 100.000 ευρώ ή να είναι νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, πρέπει να διαθέτουν κανονισμό διαιτησίας και κατάλογο διαιτητών, ενώ υποχρεούνται να υποβάλλουν στο Υπουργείο Δικαιοσύνης διάφορα έγγραφα και να ενημερώνουν για τυχόν μεταβολές. Επίσης, επιτρέπει σε αλλοδαπούς οργανισμούς θεσμικής διαιτησίας να παρέχουν υπηρεσίες στην Ελλάδα.
- Άρθρο 46 Λ. Το Άρθρο 46 Λ, που περιλαμβάνεται στο Κεφάλαιο ΙΑ' του ΦΕΚ 21/04.02.2023, αφορά τη "Λειτουργία οργανισμών θεσμικής διαιτησίας". Το άρθρο αυτό εντάσσεται στις εξουσιοδοτικές, μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις του νόμου.
- Άρθρο 47. Το Άρθρο 47 του ΦΕΚ εξουσιοδοτεί τον Υπουργό Δικαιοσύνης να εκδώσει απόφαση για τη ρύθμιση λεπτομερειών σχετικά με την τήρηση αρχείου και τον έλεγχο οργανισμών θεσμικής διαιτησίας, σύμφωνα με το Άρθρο 46. Το Άρθρο 48 ορίζει ότι διαιτησίες που ξεκίνησαν πριν την έναρξη ισχύος του νόμου διέπονται από τον ν. 2735/1999.
- Άρθρο 47 Ε. Το Άρθρο 47 Ε του ΦΕΚ περιέχει εξουσιοδοτικές διατάξεις, ενώ τα Άρθρα 48 και 49 αφορούν μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις αντίστοιχα, στο πλαίσιο του Μέρους Β' που ρυθμίζει τη λειτουργία του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
- Άρθρο 48. Το Άρθρο 48 του ΦΕΚ ορίζει ότι οι διαιτησίες που ξεκίνησαν πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου διέπονται από τον ν. 2735/1999, ενώ οι συμφωνίες διαιτησίας που αναφέρονται στον ίδιο νόμο θεωρούνται ότι αναφέρονται στον παρόντα νόμο.
- Άρθρο 50. Το Άρθρο 50 του ν. 4700/2020 προσθέτει παράγραφο 4Α στο άρθρο 297, επιτρέποντας στην Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου να δημοσιεύει σύντομη ανακοίνωση για το περιεχόμενο και την ημερομηνία δημοσίευσης των αποφάσεών της, μετά από εκτίμηση των περιστάσεων.
- Άρθρο 50 Α. Το Άρθρο 50 Α του ΦΕΚ τροποποιεί το άρθρο 297 του ν. 4700/2020, προσθέτοντας παράγραφο 4Α σχετικά με την ανακοίνωση αποφάσεων της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
- Άρθρο 51. Το Άρθρο 51 τροποποιεί την παράγραφο 1 του άρθρου 324 του ν. 4700/2020, ορίζοντας ότι ο έλεγχος νομιμότητας συμβάσεων του Δημοσίου, των ΟΤΑ και άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, προϋπολογιζόμενης δαπάνης άνω του 1.700.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ), διενεργείται υποχρεωτικά από Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου πριν τη σύναψή τους.
- Άρθρο 51 τ. Το Άρθρο 51 τ τροποποιεί το Άρθρο 99 του ν. 2318/1995, προσθέτοντας τίτλο, τη λέξη "ψήφου" στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 1, διαγράφοντας συγκεκριμένες φράσεις από την παρ. 2 και προσθέτοντας νέο δεύτερο εδάφιο στην παρ. 3, με σκοπό τη βελτίωση της απαρτίας της Γενικής Συνέλευσης του Συλλόγου Δικαστικών Επιμελητών.
- Άρθρο 52. Το Άρθρο 52 αντικαθιστά την παράγραφο 1 και τροποποιεί την παράγραφο 3 του άρθρου 178 του ν. 4820/2021, με σκοπό την εκδίκαση συνταξιοδοτικών διαφορών από Πάρεδρο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, επεκτείνοντας την εφαρμογή του άρθρου 92 του ν. 4700/2020.
Πρόσφατες αναφορές
- Τροποποίηση: Π.Δ. 46 — ΦΕΚ Α' 81/2025 (άρθρο 878)
Το Προεδρικό Διάταγμα 46/2025 συστήνει μόνιμη διαιτησία στον Δικηγορικό Σύλλογο Χαλκίδας για την επίλυση διαφορών ιδιωτικού δικαίου, εφόσον τα μέρη έχουν την εξουσία διάθεσης του αντικειμένου της διαφοράς. Το διάταγμα προβλέπει τη συγκρότηση και τις αρμοδιότητες της Επιτροπής Διαιτησίας, του Γραφείου Διαιτησίας και της Γραμματείας Διαιτησίας, καθώς και τη διαδικασία κατάρτισης και ανανέωσης του καταλόγου διαιτητών. Καθορίζει επίσης τις προϋποθέσεις για τη γραπτή συμφωνία διαιτησίας, την εκπροσώπηση από δικηγόρο, την άσκηση προσφυγής με καταβολή προκαταβολής 200 ευρώ, την απάντηση του καθ' ου εντός 30 εργάσιμων ημερών και τη συγκρότηση του Διαιτητικού Δικαστηρίου. Ρυθμίζει τις υποχρεώσεις αμεροληψίας των διαιτητών, τη διαδικασία κατάρτισης χρονοδιαγράμματος, την εφαρμοστέα διαδικασία, τις αμοιβές και τα έξοδα, καθώς και την έκδοση, την εκτελεστότητα και την προσβολή της διαιτητικής απόφασης. Το διάταγμα ισχύει από τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. - Τροποποίηση: Νόμος 5197 — ΦΕΚ Α' 76/2025 (άρθρα 58, 61)
Ο Νόμος 5197/2025 του Ελληνικού Κοινοβουλίου αναβαθμίζει τη διαδικασία εισαγωγής και εκπαίδευσης υποψήφιων δικαστικών λειτουργών και υπαλλήλων, εξορθολογίζει τις διαδικασίες διορισμού και στελέχωσης των δικαστηρίων, και προσαρμόζει το νομοθετικό πλαίσιο στην κατάργηση της κατεύθυνσης των Ειρηνοδικών από την Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών. Ο νόμος τροποποιεί διατάξεις του ν. 4871/2021 και άλλων σχετικών νόμων, επανακαθορίζοντας τα προσόντα συμμετοχής, τη σύνθεση επιτροπών, τις διαδικασίες αξιολόγησης και κατάρτισης, καθώς και τα κριτήρια επιλογής διδασκόντων και την οργάνωση των Συμβουλίων Σπουδών. Επίσης, ρυθμίζονται θέματα σχετικά με τη συμμετοχή του Δημοσίου στη διαμεσολάβηση, τις προσαυξήσεις βαθμολογίας για κατοίκους συγκεκριμένων περιοχών, και τις ηλικιακές προϋποθέσεις για το διορισμό συμβολαιογράφων. - Κατάργηση: Νόμος 5095 — ΦΕΚ Α' 40/2024 (άρθρα 27, 69)
Ο Νόμος 5095/2024 του Ελληνικού Κοινοβουλίου ρυθμίζει τη μεταφορά αρμοδιοτήτων από τα δικαστήρια σε δικηγόρους για την έκδοση κληρονομητηρίων, την αποδοχή/αποποίηση κληρονομίας, τις προσημειώσεις υποθηκών και τις ένορκες βεβαιώσεις, τροποποιώντας τον Αστικό Κώδικα και τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Επίσης, ο νόμος αφορά οργανωτικά θέματα του Ταμείου Χρηματοδότησης Δικαστικών Κτιρίων (ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ.) και την πληρωμή υποθέσεων νομικής βοήθειας, ενώ θεσπίζει μέτρα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα. Τέλος, ορίζει την έναρξη ισχύος των σχετικών διατάξεων από την 1η Ιουνίου 2024, με σκοπό την αποφόρτιση των δικαστηρίων και την επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης. - Τροποποίηση: Νόμος 5043 — ΦΕΚ Α' 91/2023 (άρθρα 69Α, 89)
Ο Νόμος 5043/2023, όπως δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 91 Α' 2023, ρυθμίζει ποικίλα θέματα που αφορούν την ομαλή λειτουργία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) α' και β' βαθμού. Ειδικότερα, ο νόμος εξορθολογίζει τα κωλύματα εκλογιμότητας για τις δημοτικές και περιφερειακές αρχές, ενώ παράλληλα τροποποιεί διατάξεις σχετικά με την καταβολή τελών χρήσης κοινόχρηστων χώρων, την είσπραξη οφειλών προς δήμους και τη σύνθεση των συμβουλίων δημοτικών κοινοτήτων. Επίσης, ο νόμος προβλέπει την επιχορήγηση αθλητικών και πολιτιστικών συλλόγων, τη βεβαίωση μη οφειλής Τέλους Ακίνητης Περιουσίας (Τ.Α.Π.) πριν από τη μεταβίβαση ακινήτου, και την απαλλαγή από τέλη κυκλοφορίας για συγκεκριμένα οχήματα καθαριότητας και υδροφόρα. Τέλος, ο νόμος περιλαμβάνει διατάξεις για τη φροντίδα των ζώων συντροφιάς, την έκδοση ληξιαρχικής πράξης για την αποτέφρωση νεκρών, και τη δικαστική προστασία των μελών και του προσωπικού των ανεξάρτητων αρχών. - Τροποποίηση: Νόμος 5026 — ΦΕΚ Α' 45/2023 (άρθρο 7)
Ο Νόμος 5026/2023, όπως δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 45/2023, ενισχύει τη διαφάνεια μέσω αύξησης του ποσοστού ελέγχου δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης στο 7% ετησίως, ενοποιεί την αρμοδιότητα ελέγχου σε ένα όργανο και ψηφιοποιεί πλήρως τη διαδικασία υποβολής δηλώσεων. Ο νόμος καθορίζει εκτενώς τις κατηγορίες υπόχρεων προσώπων για την υποβολή Δήλωσης Περιουσιακής Κατάστασης, συμπεριλαμβανομένων πολιτικών προσώπων, δικαστικών λειτουργών, συμβολαιογράφων, στελεχών του δημοσίου τομέα, αθλητικών παραγόντων, καθώς και όσων εμπλέκονται σε δημόσιες συμβάσεις και τον ραδιοτηλεοπτικό τομέα. Παράλληλα, ο νόμος ρυθμίζει θέματα αρμοδιοτήτων και λειτουργίας των Ευρωπαίων Εντεταλμένων Εισαγγελέων, ενισχύοντας την καταπολέμηση της διαφθοράς και της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. - Αρχική δημοσίευση: Νόμος 5016 — ΦΕΚ Α' 21/2023
Ο Νόμος 5016/2023 ενσωματώνει στο ελληνικό δίκαιο το Πρότυπο Νόμο της UNCITRAL για τη διεθνή εμπορική διαιτησία, ρυθμίζοντας το πεδίο εφαρμογής, τους ορισμούς, τις γενικές αρχές και την ερμηνεία της διαιτησίας. Ο νόμος καθορίζει τη διεθνή διαιτησία, τη διαδικασία της διαιτησίας, τους όρους "Διαιτησία" και "Διαιτητικό δικαστήριο", καθώς και την αρμοδιότητα των δικαστηρίων σε διαδικασίες αρωγής και εποπτείας. Επίσης, ορίζει τη συμφωνία διαιτησίας, τον τύπο, το κύρος, την άσκηση αγωγής και τα ασφαλιστικά μέτρα, τη σύνθεση του διαιτητικού δικαστηρίου, την ευθύνη των διαιτητών, τη δικαιοδοσία του διαιτητικού δικαστηρίου, την είσοδο πρόσθετων διαδίκων, τη συνένωση διαιτησιών και τη δυνατότητα έκδοσης ασφαλιστικών μέτρων. Τέλος, ρυθμίζει τη διαιτητική διαδικασία, τον τόπο διεξαγωγής της, την έναρξη της διαιτησίας, τη γλώσσα, την ακροαματική ή γραπτή διαδικασία, τον διορισμό πραγματογνωμόνων, την επίδειξη εγγράφων και τη δικαστική συνδρομή.
Σχετικοί νόμοι
Νομοθεσία του 2023
Επιστροφή στη λίστα νόμων