Νόμος 4990/2022 — Χρονολόγιο τροποποιήσεων
Ο Νόμος 4990/2022, όπως δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 210 Τεύχος Α' 2022, ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 και θεσπίζει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την προστασία ατόμων που αναφέρουν παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου. Ο νόμος καθορίζει τη διαδικασία εσωτερικής και εξωτερικής αναφοράς, προστατεύει τους πληροφοριοδότες από αντίποινα και ορίζει κυρώσεις για ψευδείς αναφορές. Το πεδίο εφαρμογής του καλύπτει ευρύ φάσμα τομέων, όπως δημόσιες συμβάσεις, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, περιβάλλον και δημόσια υγεία, ενώ ορίζει ως αρμόδια αρχή για τη διαχείριση των αναφορών την Εθνική Αρχή Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.). Ο νόμος προβλέπει επίσης την υποχρέωση ορισμού Υπεύθυνου Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τον αριθμό των εργαζομένων. Τέλος, περιλαμβάνει επανορθωτικά μέτρα για όσους υφίστανται ζημία από αντίποινα και διασφαλίζει το δικαίωμα ακρόασης και πρόσβασης στον φάκελο για τους αναφερόμενους.
Άρθρα
- Άρθρο 1. Το Άρθρο 1 του παρόντος νόμου, το οποίο ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937, καθορίζει ως σκοπό τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου για την προστασία ατόμων που αναφέρουν παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου.
- Άρθρο 1 τ. Το Άρθρο 1 τ, που αναφέρεται στο άρθρο 1 του ν. 4605/2019, ρυθμίζει την ευθύνη των αναφερόντων, προβλέποντας την αναστολή ποινικών, πειθαρχικών, διοικητικών και αστικών διαδικασιών που έχουν κινηθεί εναντίον τους για την αναφερόμενη παραβίαση μέχρι την ολοκλήρωση της διερεύνησης της αναφοράς, ενώ παράλληλα απαλλάσσει από πειθαρχικές και διοικητικές κυρώσεις τους συμμέτοχους σε ορισμένα ποινικά αδικήματα (άρθρα 235-260, 390, 396 Π.Κ.) εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις των παρ. 2 και 3 του άρθρου 263Α Π.Κ.
- Άρθρο 2. Το Άρθρο 2 του παρόντος νόμου θεσπίζει ένα σύστημα εσωτερικής και εξωτερικής αναφοράς παραβιάσεων του ενωσιακού δικαίου, με σκοπό την προστασία των πληροφοριοδοτών, την οργάνωση της διαδικασίας αναφορών και τον καθορισμό κυρώσεων. Σύμφωνα με τον ορισμό του Άρθρου 3, "αναφορά" είναι η παροχή πληροφοριών, προφορικά, γραπτά ή μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, σχετικά με παραβιάσεις του νόμου.
- Άρθρο 4. Το Άρθρο 4 του ΦΕΚ καθορίζει το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων για την προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου σε τομείς όπως δημόσιες συμβάσεις, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ασφάλεια προϊόντων και μεταφορών, περιβάλλον, δημόσια υγεία, προστασία καταναλωτών, ιδιωτική ζωή, καθώς και παραβιάσεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης και την εσωτερική αγορά. Ορίζει επίσης τους "φορείς ιδιωτικού τομέα" ως αυτούς που δεν ανήκουν στο δημόσιο τομέα.
- Άρθρο 4 π. Το Άρθρο 4 π παραθέτει οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορούν τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων, συμβάσεων σε τομείς όπως η ενέργεια και οι μεταφορές, καθώς και συμβάσεις στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας. Επιπλέον, το Άρθρο 4 περ. α) υποπερ. αβ) αναφέρεται σε κανόνες για το ρυθμιστικό και εποπτικό πλαίσιο των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων τραπεζών, επενδύσεων και ασφαλίσεων, καθώς και σε οδηγίες που αφορούν την πρόσβαση στη δραστηριότητα πιστωτικών ιδρυμάτων και την εποπτεία τους.
- Άρθρο 4 τ. Το Άρθρο 4 τ ορίζει ότι η έννοια του "εργαζομένου" για τους σκοπούς της προστασίας των αναφερόντων περιλαμβάνει δημόσιους υπαλλήλους, μη μισθωτούς, αυτοαπασχολούμενους, συμβούλους, μετόχους, μέλη διοικητικών οργάνων, εθελοντές, ασκούμενους, καθώς και πρόσωπα που εργάζονται υπό την εποπτεία αναδόχων, υπεργολάβων και προμηθευτών, ακόμη και αν η εργασιακή σχέση έχει λήξει ή δεν έχει ακόμη ξεκινήσει, εφόσον οι πληροφορίες αποκτήθηκαν κατά τη διάρκεια της πρόσληψης ή διαπραγμάτευσης. Επιπλέον, τα μέτρα προστασίας εφαρμόζονται σε διαμεσολαβητές, τρίτα πρόσωπα που συνδέονται με τους αναφέροντες (συνάδελφοι, συγγενείς) και επιχειρήσεις ή νομικά πρόσωπα συμφερόντων των αναφερόντων.
- Άρθρο 5. Το Άρθρο 5 του νόμου εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής του την προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις που αφορούν την άμυνα ή την ασφάλεια, καθώς και διατάξεις που σχετίζονται με διαβαθμισμένες πληροφορίες, ιατρικό/δικηγορικό απόρρητο, δικαστικές διασκέψεις, ποινική δικονομία, και δικαιώματα εργαζομένων και κοινωνικών εταίρων. Επίσης, δεν εφαρμόζεται σε τομεακές πράξεις της Ένωσης για τις οποίες ισχύουν ειδικοί κανόνες αναφοράς παραβιάσεων.
- Άρθρο 5 τ. Το Άρθρο 5 τ του ΦΕΚ ορίζει τους όρους "Αναφορά" (εσωτερική προς τον Υ.Π.Π.Α. και εξωτερική προς την Ε.Α.Δ.), "Αναφερόμενος", "Αναφέρων", "Αντίποινα", "Βάσιμοι λόγοι", "Δημόσια αποκάλυψη", "Διαμεσολαβητής", "Ενέργειες παρακολούθησης", "Ενημέρωση" και "Εργασιακό πλαίσιο", καθώς και τον όρο "Παραβιάσεις" που αφορούν την παροχή πληροφοριών για παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου.
- Άρθρο 6. Το Άρθρο 6 του ΦΕΚ 210/11.11.2022, που αφορά το προσωπικό πεδίο εφαρμογής, ορίζει ότι οι διατάξεις του νόμου ισχύουν για όσους απασχολούνται στον δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα και αναφέρουν παραβιάσεις, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων, ενώ προβλέπει ποινές φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών και χρηματικές ποινές για ψευδείς αναφορές, καθώς και διοικητικά πρόστιμα από 10.000 έως 500.000 ευρώ για νομικά πρόσωπα που εμπλέκονται σε παραβάσεις.
- Άρθρο 6 α. Το Άρθρο 6α του ΦΕΚ απαγορεύει ρητά τις απειλές και τις ενέργειες αντιποίνων κατά προσώπων που αναφέρουν παραβάσεις, παραθέτοντας μια εκτενή λίστα απαγορευμένων πράξεων, όπως παύση, απόλυση, υποβιβασμό, μείωση μισθού, αρνητική αξιολόγηση, πειθαρχικές ποινές, παρενόχληση, διάκριση, μη μετατροπή προσωρινής σύμβασης σε μόνιμη, σκόπιμη βλάβη, καταχώριση σε "μαύρη λίστα", ακύρωση συμβάσεων ή αδειών, παραπομπή για ψυχιατρική παρακολούθηση και άρνηση εύλογων προσαρμογών σε άτομα με αναπηρία. Το Άρθρο 18, παράγραφος 1, ορίζει ότι τα πρόσωπα που αναφέρονται στο Άρθρο 6 δεν φέρουν ευθύνη για την απόκτηση ή πρόσβαση σε πληροφορίες, εφόσον αυτό δεν συνιστά αυτοτελώς ποινικό αδίκημα.
- Άρθρο 6 δ. Το Άρθρο 6 δ ορίζει ότι τα πρόσωπα που αναφέρονται στο άρθρο 6 δεν ευθύνονται για αναφορές ή δημόσιες αποκαλύψεις που αποσκοπούν στην αποκάλυψη παραβάσεων, εφόσον είχαν βάσιμους λόγους να πιστεύουν ότι ήταν αναγκαίες, και δικαιούνται δωρεάν νομικής και ψυχολογικής υποστήριξης μέσω καταλόγων που θα καταρτίσουν τα Υπουργεία Δικαιοσύνης και Υγείας σε συνεργασία με τους αντίστοιχους συλλόγους.
- Άρθρο 6 τ. Το Άρθρο 6 τ του ΦΕΚ, στο Κεφάλαιο Γ', καθορίζει ότι οι αναφέροντες παραβιάσεις, είτε εσωτερικά, εξωτερικά, με δημόσια αποκάλυψη ή σε όργανα της ΕΕ, δικαιούνται προστασίας, ακόμη και αν αρχικά υπέβαλαν την αναφορά ανωνύμως και στη συνέχεια ταυτοποιήθηκαν, εφόσον οι πληροφορίες είναι αληθείς και εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του νόμου.
- Άρθρο 7. Το Άρθρο 7 του ΦΕΚ ορίζει ότι οι αναφέροντες παραβιάσεις δικαιούνται προστασίας, εφόσον είχαν βάσιμους λόγους να πιστεύουν ότι οι πληροφορίες που αναφέρουν είναι αληθείς και εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του νόμου. Τα Άρθρα 8 και 9, που αναφέρονται στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ', αφορούν την υποχρέωση καθιέρωσης εσωτερικών διαύλων αναφοράς τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα.
- Άρθρο 8. Το Άρθρο 8 ορίζει ότι οι δημόσιοι φορείς με 50 ή περισσότερους υπαλλήλους πρέπει να ορίσουν Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.), ο οποίος θα είναι υπάλληλος του φορέα, και προβλέπει την έκδοση κοινών υπουργικών αποφάσεων για τον καθορισμό των προσόντων, αρμοδιοτήτων και του τρόπου πλήρωσης της θέσης, καθώς και για τον προσδιορισμό των Κωδικών Αριθμών Δραστηριότητας (Κ.Α.Δ.) για ιδιωτικές επιχειρήσεις.
- Άρθρο 9. Το Άρθρο 9 του ΦΕΚ ορίζει τις προϋποθέσεις και τις υποχρεώσεις για τον ορισμό Υπεύθυνου Προσώπου Παραλαβής Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) σε φορείς του ιδιωτικού τομέα, με ιδιαίτερη έμφαση στον υπολογισμό του αριθμού των εργαζομένων (άνω των 50), τις εξαιρέσεις (εκπαιδευόμενοι), τις ειδικές υποχρεώσεις για ορισμένους τομείς (χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, περιβάλλον κ.α.), τη διάρκεια θητείας, τα προσόντα και τα κωλύματα του Υ.Π.Π.Α., καθώς και τη δυνατότητα χρήσης κοινών Υ.Π.Π.Α. για φορείς με 50-249 εργαζομένους.
- Άρθρο 9 τ. Το Άρθρο 9 τ της Οδηγίας καθορίζει τη διαδικασία υποβολής εσωτερικών αναφορών, τις αρμοδιότητες των Υπευθύνων Προστασίας Δημοσίου Συμφέροντος (Υ.Π.Π.Α.) για τη λήψη, επεξεργασία και παρακολούθηση αυτών των αναφορών, καθώς και την προστασία της εμπιστευτικότητας, με προθεσμία τριών (3) μηνών για την ενημέρωση του αναφέροντος.
- Άρθρο 10. Το Άρθρο 10 του ΦΕΚ καθορίζει τη διαδικασία εσωτερικής υποβολής, παραλαβής και παρακολούθησης αναφορών, καθώς και τις αρμοδιότητες του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Εσωτερικών και του κατά περίπτωση αρμόδιου Υπουργού, με δυνατότητα καθορισμού ειδικών διαδικασιών για συγκεκριμένους φορείς μέσω κοινής υπουργικής απόφασης, μετά από γνώμη του Διοικητή της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.). Επίσης, ορίζει τη διαδικασία διαβίβασης αναφορών από την Ε.Α.Δ. σε δημόσιους φορείς, τις προθεσμίες ενημέρωσης, τους όρους σύστασης και λειτουργίας ηλεκτρονικών πλατφορμών, καθώς και τις αρμόδιες αρχές ελέγχου και επιβολής κυρώσεων, με προσδιορισμό των κριτηρίων για τον υπολογισμό των προστίμων.
- Άρθρο 10 τ. Το Άρθρο 10 τ, που αφορά την Οδηγία, ορίζει ότι φορείς του δημόσιου τομέα με 50 ή περισσότερους υπαλλήλους πρέπει να ορίσουν Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.), ενώ για μικρότερους φορείς οι αρμοδιότητες ανατίθενται στον Σύμβουλο Ακεραιότητας ή στον Υ.Π.Π.Α. του εποπτεύοντος Υπουργείου, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για Ο.Τ.Α. α' βαθμού και εποπτευόμενα νομικά πρόσωπα.
- Άρθρο 11. Το Άρθρο 11 ορίζει την Εθνική Αρχή Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.) ως την αρμόδια αρχή για την παραλαβή, διαχείριση και παρακολούθηση αναφορών σχετικά με παραβιάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του νόμου, λειτουργώντας ως εξωτερικός δίαυλος αναφοράς.
- Άρθρο 12. Το Άρθρο 12 του ΦΕΚ καθορίζει τη διαδικασία υποβολής, τις πληροφορίες και την παρακολούθηση εξωτερικών αναφορών, ορίζοντας την Επιτροπή Ανταγωνισμού ως εξωτερικό δίαυλο αναφοράς για παραβάσεις των άρθρων 101 και 102 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και επιτρέποντας την υποβολή αναφορών στην Ε.Α.Δ. γραπτώς, προφορικώς ή μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας.
- Άρθρο 13. Το Άρθρο 13 του ΦΕΚ καθορίζει τη διαδικασία υποβολής και διαχείρισης αναφορών στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.), προβλέποντας την άμεση επιβεβαίωση εντός επτά (7) εργάσιμων ημερών, την προτεραιοποίηση σοβαρών παραβιάσεων, την περάτωση με αρχειοθέτηση ή διαβίβαση σε αρμόδια όργανα, και την ενημέρωση του αναφέροντος εντός τριών (3) ή έξι (6) μηνών.
- Άρθρο 14. Το Άρθρο 14 του ΦΕΚ 210/11.11.2022 ορίζει την Εθνική Αρχή Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.) ως υπεύθυνη για τη λήψη, παρακολούθηση και διαχείριση αναφορών, συγκεντρώνοντας ετήσια στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των αναφορών, τις ερευνών που κινήθηκαν, την έκβασή τους, την εκτιμώμενη οικονομική ζημία και τα ποσά που ανακτήθηκαν, ενώ παράλληλα επανεξετάζει την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών της κάθε τρία χρόνια.
- Άρθρο 15. Το Άρθρο 15 του ΦΕΚ ορίζει ότι οποιαδήποτε επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής ή διαβίβασης από αρμόδιες αρχές, πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 (Γ.Κ.Π.Δ.).
- Άρθρο 15 τ. Το Άρθρο 15 τ περιγράφει τις περιπτώσεις όπου μια αναφορά μπορεί να γίνει απευθείας στην Ε.Α.Δ. (Ευρωπαϊκή Αρχή για την Καταπολέμηση της Απάτης) ή σε εξωτερικό φορέα, εάν δεν υπάρξει ανταπόκριση εντός συγκεκριμένων προθεσμιών ή εάν υπάρχει κίνδυνος για το δημόσιο συμφέρον, κίνδυνος αντιποίνων, ή πιθανότητα καταστροφής αποδεικτικών στοιχείων. Το Άρθρο 14, αντίστοιχα, ορίζει την υποχρέωση εμπιστευτικότητας για τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα του αναφέροντος, επιβάλλοντας στους φορείς των Κεφαλαίων Γ' και Δ' να λαμβάνουν μέτρα για την προστασία τους, εκτός εάν ο αναφέρων συναινέσει στην αποκάλυψη.
- Άρθρο 16. Το Άρθρο 16 ρυθμίζει την αποκάλυψη της ταυτότητας του αναφέροντος και την προστασία εμπορικών απορρήτων σε αναφορές παραβιάσεων, ενώ παράλληλα ορίζει τη σύνθεση του Συμβουλίου, το οποίο συγκροτείται με απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης και περιλαμβάνει εκπροσώπους από διάφορα Υπουργεία, φορείς και οργανώσεις, με σκοπό την καταπολέμηση του ρατσισμού.
- Άρθρο 17 τ. Το Άρθρο 17 τ του ΦΕΚ ρυθμίζει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της καθιέρωσης διαύλων αναφορών και λήψης μέτρων παρακολούθησης, σύμφωνα με τον Γ.Κ.Π.Δ. και τον ν. 4624/2019. Υπεύθυνοι επεξεργασίας ορίζονται οι φορείς του δημόσιου τομέα του άρθρου 8, οι νομικές οντότητες του άρθρου 9 και η Ε.Α.Δ., οι οποίοι οφείλουν να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για τη συλλογή μόνο των απαραίτητων δεδομένων και να διαγράφουν τυχαία συλλεχθέντα ή υπερβολικά δεδομένα. Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα μη παροχής ενημέρωσης για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων σε αναφερόμενους και τρίτους, καθώς και η μη ικανοποίηση ορισμένων δικαιωμάτων τους, εφόσον αυτό κρίνεται αναγκαίο για την πρόληψη παρεμπόδισης των αναφορών και την προστασία των αναφερόντων.
- Άρθρο 20. Το Άρθρο 20 του ΦΕΚ, με τίτλο "Επανορθωτικά μέτρα", ορίζει ότι τα πρόσωπα που αναφέρονται στο Άρθρο 6 δικαιούνται πλήρους αποζημίωσης για ζημίες που υπέστησαν από αντίποινα, με τεκμήριο ότι η βλάβη προκλήθηκε ως αντίποινα για αναφορά ή δημόσια αποκάλυψη, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο. Επίσης, καθιστά άκυρα μέτρα που επιβλήθηκαν κατά παράβαση του Άρθρου 17, επιτρέποντας στα θιγόμενα πρόσωπα να ζητήσουν επαναφορά στην προηγούμενη κατάσταση, και κηρύσσει άκυρη την καταγγελία σύμβασης εργασίας που συνιστά αντίποινα.
- Άρθρο 21. Το Άρθρο 21 του ΦΕΚ διασφαλίζει το δικαίωμα ακρόασης και πρόσβασης στον φάκελο για τους αναφερόμενους, ενώ προστατεύει την ταυτότητά τους κατά τη διάρκεια ερευνών που προκύπτουν από αναφορά ή δημόσια αποκάλυψη, εφαρμόζοντας τις διατάξεις των άρθρων 11, 13 και 14.
- Άρθρο 22. Το Άρθρο 22 του ΦΕΚ ορίζει ότι οποιαδήποτε ρήτρα ή συμφωνία, συμπεριλαμβανομένης της διαιτησίας, που οδηγεί σε παραίτηση ή περιορισμό των δικαιωμάτων και μέσων έννομης προστασίας που προβλέπονται στον παρόντα νόμο, είναι άκυρη ως προς αυτό το περιοριστικό αποτέλεσμα.
- Άρθρο 23. Το Άρθρο 23 του ΦΕΚ ορίζει ότι όποιος παρεμποδίζει την υποβολή αναφοράς για παραβιάσεις ή προβαίνει σε αντίποινα εναντίον όσων υποβάλλουν αναφορές, τιμωρείται με φυλάκιση και χρηματική ποινή.
- Άρθρο 23 τ. Το Άρθρο 23 τ του ΦΕΚ ορίζει ότι σε περιπτώσεις περιορισμού των δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων, ο υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει να λαμβάνει μέτρα προστασίας και, αν αρνηθεί την ικανοποίηση αιτήματος, το υποκείμενο μπορεί να καταγγείλει στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Α.Π.Δ.Π.Χ.). Επίσης, σε περίπτωση παραβίασης δεδομένων, ο υπεύθυνος επεξεργασίας ενημερώνει την Α.Π.Δ.Π.Χ. αντί για το υποκείμενο, αν η ενημέρωση είναι επιζήμια. Το Άρθρο 16 αναφέρεται στη τήρηση αρχείων των αναφορών από τους αρμόδιους φορείς.
- Άρθρο 24. Το Άρθρο 24 του ΦΕΚ περιέχει εξουσιοδοτικές διατάξεις, οι οποίες ορίζουν ότι με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, μετά από γνώμη του Διοικητή της Ε.Α.Δ., θα καθοριστούν τα προσόντα, οι αρμοδιότητες, οι υποχρεώσεις και ο τρόπος πλήρωσης της θέσης του Υ.Π.Π.Α. στους φορείς του δημόσιου τομέα.
- Άρθρο 25. Το Άρθρο 25, παρ. 2 του άρθρου 26 της Οδηγίας, ορίζει μεταβατικές διατάξεις για επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα: όσες απασχολούν 50-249 εργαζομένους πρέπει να έχουν εσωτερικό δίαυλο αναφοράς έως 17 Δεκεμβρίου 2023 και να ενημερώσουν την Επιθεώρηση Εργασίας εντός 2 μηνών, ενώ όσες απασχολούν πάνω από 249 εργαζομένους έχουν επίσης υποχρέωση θέσπισης εσωτερικού διαύλου αναφοράς.
- Άρθρο 26. Το Άρθρο 26 του ΦΕΚ αντικαθιστά το άρθρο 43 του ν. 4745/2020, επιτρέποντας την απόσπαση υπαλλήλων του Υπουργείου Οικονομικών στο Ταμείο Χρηματοδότησης Δικαστικών Κτιρίων (ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ.) για την αντιμετώπιση αυξημένων υπηρεσιακών αναγκών.
- Άρθρο 27. Το Άρθρο 27 τροποποιεί την παράγραφο 2 του άρθρου 132 του ν. 4199/2013, επιτρέποντας στο Ταμείο Χρηματοδοτήσεως Δικαστικών Κτιρίων (ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ.) να επιχορηγεί την εταιρεία «ΚΤΙΡΙΑΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ Α.Ε.» για τη μελέτη, κατασκευή, συντήρηση, επισκευή κτιρίων και προμήθεια εξοπλισμού που αφορούν αποκλειστικά υπηρεσίες του Υπουργείου Δικαιοσύνης, με βάση προϋπολογισμό μελέτης έργου και πρόγραμμα χρηματορροών.
- Άρθρο 28. Το Άρθρο 28 του ΦΕΚ 210/11.11.2022 τροποποιεί το άρθρο 40 του π.δ. 18/1989, διαγράφοντας τις λέξεις "τις κοινοποιήσεις" και προσθέτοντας ένα δεύτερο εδάφιο, με σκοπό την ανάλογη εφαρμογή διατάξεων του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας σχετικά με τις επιδόσεις στη διαδικασία ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.
- Άρθρο 29. Το Άρθρο 29 τροποποιεί το π.δ. 18/1989, επιτρέποντας τις ηλεκτρονικές επιδόσεις προς το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (Ν.Σ.Κ.) μέσω διαλειτουργικότητας μεταξύ του Ο.Σ.Δ.Δ.Υ.Δ.Δ. και του Ο.Π.Σ.Ν.Σ.Κ., με την επίδοση να θεωρείται ολοκληρωμένη μετά από 10 ημερολογιακές ημέρες από την επιτυχή αποστολή στο Ο.Π.Σ.Ν.Σ.Κ. και να πιστοποιείται από έκθεση ηλεκτρονικής αποστολής. Το Άρθρο 30 τροποποιεί τον Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, κάνοντας νομοτεχνικές βελτιώσεις στην παράγραφο 5 του άρθρου 44.
- Άρθρο 30. Το Άρθρο 30 τροποποιεί την παράγραφο 6 του άρθρου 48 του ν. 2717/1999, επιτρέποντας τις επιδόσεις εγγράφων με ηλεκτρονικά μέσα, εφόσον φέρουν προηγμένη ηλεκτρονική υπογραφή. Ειδικά για το Δημόσιο, οι επιδόσεις γίνονται μέσω διαλειτουργικότητας μεταξύ του Ο.Σ.Δ.Δ.Υ.Δ.Δ. και του Ο.Π.Σ.Ν.Σ.Κ., με την επίδοση να θεωρείται συντελεσμένη μετά από δέκα (10) ημερολογιακές ημέρες από την επιτυχή αποστολή στο Ο.Π.Σ.Ν.Σ.Κ., πιστοποιούμενη από έκθεση ηλεκτρονικής αποστολής.
- Άρθρο 31. Το Άρθρο 31 τροποποιεί το άρθρο 9 του ν. 4491/2017, ορίζοντας τη σύνθεση του Εθνικού Μηχανισμού Εκπόνησης, Παρακολούθησης και Αξιολόγησης των Σχεδίων Δράσης για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Το Άρθρο 32 τροποποιεί το άρθρο 16 του ν. 4356/2015, καθορίζοντας τη σύνθεση του Εθνικού Συμβουλίου κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας.
- Άρθρο 33. Το Άρθρο 33 του ΦΕΚ τροποποιεί το άρθρο 52 του ν. 4871/2021, επαναπροσδιορίζοντας τους δικαιούχους, τις αποζημιώσεις, τις αμοιβές, τις απολαβές και τις παροχές που καταβάλλονται από την Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών (ΕΣΔι) για την κατάρτιση και συνεχιζόμενη εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των γραμματέων του Διοικητικού Συμβουλίου, του εκπαιδευτικού και λοιπού προσωπικού, καθώς και των μελών επιτροπών και εξεταστών.
- Άρθρο 34. Το Άρθρο 34 τροποποιεί το άρθρο 59 του ν. 4963/2022, ορίζοντας ότι ο Υπουργός Οικονομικών συμπράττει στην κοινή απόφαση των Υπουργών Προστασίας του Πολίτη, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών για την εισαγωγική εκπαίδευση του πολιτικού και αστυνομικού προσωπικού της Δικαστικής Αστυνομίας, καθορίζοντας λεπτομέρειες όπως οι αμοιβές των εκπαιδευτών, ο τρόπος καταβολής τους, ο τόπος, ο τρόπος και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, καθώς και τους υπεύθυνους εκπαίδευσης. Το Άρθρο 35 επιτρέπει τον ορισμό των Προϊσταμένων Γραμματειών των δικαστικών υπηρεσιών (εκτός Αττικής) ως δευτερευόντων διατακτών για δαπάνες μισθωμάτων, μεταφράσεων, ύδρευσης και οδοιπορικών, με απόφαση του Υπηρεσιακού Γραμματέα του Υπουργείου Δικαιοσύνης.
- Άρθρο 35. Το Άρθρο 35 του ΦΕΚ ορίζει τους Προϊσταμένους Γραμματειών των δικαστικών υπηρεσιών της χώρας ως δευτερεύοντες διατάκτες, ενώ το Άρθρο 36 τροποποιεί το άρθρο 52 του ν. 4689/2020 σχετικά με τη διάρκεια θητείας του Εθνικού Μέλους της EUROJUST και του βοηθού του. Το Άρθρο 37 αφορά την αναστολή προθεσμιών στη διαδικασία της διαμεσολάβησης.
- Άρθρο 36. Το Άρθρο 36 τροποποιεί το άρθρο 52 του ν. 4689/2020, διευκρινίζοντας τη θητεία του Εθνικού Μέλους της EUROJUST και του βοηθού του, αφαιρώντας την αναφορά στον βοηθό από το πρώτο εδάφιο και προσθέτοντας νέο δεύτερο εδάφιο για τη θητεία του βοηθού.
- Άρθρο 38. Το Άρθρο 38 παρατείνει την ισχύ του πίνακα επιτυχόντων του διαγωνισμού για την πρόσληψη δόκιμων Ειρηνοδικών Δ' τάξης, που δημοσιεύθηκε στις 9.2.2016 (Γ' 81), από τη λήξη του στις 16.9.2022 έως τις 31.5.2023, επιτρέποντας την κάλυψη κενών θέσεων Ειρηνοδικών του 2022 που προκύπτουν από μη αποδοχή διορισμού.
- Άρθρο 39. Το Άρθρο 39 τροποποιεί την παράγραφο 2 του άρθρου 102 του ν. 4623/2019, παρατείνοντας την προθεσμία διόρθωσης των αρχικών εγγραφών σε περιοχές που κηρύχθηκαν υπό κτηματογράφηση πριν την έναρξη ισχύος του ν. 3481/2006. Η νέα καταληκτική ημερομηνία για αυτές τις περιοχές, καθώς και για όσες οι πρώτες εγγραφές καταχωρήθηκαν μεταξύ 1.1.2013 και 31.12.2014, ορίζεται η 31η Δεκεμβρίου 2023, ενώ για ορισμένες εξαιρέσεις η προθεσμία λήγει οκτώ (8) έτη μετά την έναρξη ισχύος του Κτηματολογίου.
- Άρθρο 40. Το Άρθρο 40, προσθέτοντας παράγραφο 2α στο άρθρο 87 του ν. 4986/2022, επιβάλλει στους υπόχρεους να τοποθετούν ειδικό σήμα και κατάλογο με τις τιμές των προϊόντων του «καλαθιού του νοικοκυριού» σε εμφανή σημεία, διασφαλίζοντας την επάρκεια και απρόσκοπτη διάθεσή τους, με πρόστιμα από 1.000 έως 50.000 ευρώ για παραβάσεις.
- Άρθρο 41. Το Άρθρο 41 παρατείνει την ισχύ των συμβάσεων καθαριότητας της Περιφερειακής Υπηρεσίας Συντονισμού και Υποστήριξης (Π.Υ.Σ.Υ.) του e-Ε.Φ.Κ.Α. Αττικής μέχρι την 30ή Νοεμβρίου 2022, με έναρξη ισχύος από την 31η Οκτωβρίου 2022, σύμφωνα με το άρθρο 133 του ν. 4926/2022.
- Άρθρο 42. Το Άρθρο 42 συστήνει πάγια προκαταβολή στο Ίδρυμα Νεολαίας και Διά Βίου Μάθησης (Ι.ΝΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ.) για την κάλυψη λειτουργικών δαπανών των Δημόσιων Ινστιτούτων Επαγγελματικής Κατάρτισης (Δ.Ι.Ε.Κ.) αρμοδιότητας Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, με ποσά που θα κατατίθενται σε ειδικούς λογαριασμούς και θα διαχειρίζονται από τους Διευθυντές των Δ.Ι.Ε.Κ., ενώ για δαπάνες έως 500 ευρώ χωρίς Φ.Π.Α. εφαρμόζεται η διαδικασία για δημόσιες συμβάσεις ήσσονος αξίας.
- Άρθρο 43. Το Άρθρο 43 του ΦΕΚ επιτρέπει την απόσπαση υπαλλήλων του Υπουργείου Οικονομικών στο ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ. για 18 μήνες, με δυνατότητα παράτασης, για την εκκαθάριση απαιτήσεων νομικής βοήθειας, ενώ ένα άλλο Άρθρο 43 επιτρέπει την εξόφληση τιμολογίων του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής για συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας ακτοπλοϊκών γραμμών του 2021-2022 έως 31 Δεκεμβρίου 2022.
- Άρθρο 44. Το Άρθρο 44 του νόμου, που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 11.11.2022, ορίζει την έναρξη ισχύος του νόμου από τη δημοσίευσή του, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά. Το Παράρτημα, Μέρος Α', Άρθρο 4, περ. α), υποπερ. αα), αναφέρεται σε διαδικαστικούς κανόνες για δημόσιες συμβάσεις, συμβάσεις παραχώρησης, συμβάσεις στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών, σύμφωνα με την Οδηγία 2014/23/ΕΕ.
- Άρθρο 52. Το Άρθρο 52 τροποποιεί τη θητεία του βοηθού του Εθνικού Μέλους σε τετραετή από την έναρξή της, ενώ το Άρθρο 37 διευκρινίζει ότι η έγγραφη γνωστοποίηση του διαμεσολαβητή για την υποχρεωτική αρχική συνεδρία ή η συμφωνία για εκούσια διαμεσολάβηση αναστέλλει τις δικονομικές προθεσμίες του άρθρου 215 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας για όσο διαρκεί η διαδικασία.
- Άρθρο 52 δ. Το Άρθρο 52 δ ορίζει ότι η θητεία του Εθνικού Μέλους της EUROJUST και του αναπληρωτή του, που υπηρετούν κατά την έναρξη ισχύος του Κανονισμού (ΕΕ) 2018/1727 (14 Νοεμβρίου 2018), γίνεται αυτοδικαίως πενταετής από την έναρξη της θητείας του Εθνικού Μέλους.
- Άρθρο preamble. Ο Νόμος 4990, που ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937, αφορά την προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου, με σκοπό την καθιέρωση κανόνων για την αναφορά τέτοιων παραβιάσεων.
Πρόσφατες αναφορές
- Τροποποίηση: Νόμος 5321 — ΦΕΚ Α' 114/2026 (άρθρο 21)
Ο Νόμος 5321/2026 θεσπίζει το εθνικό πλαίσιο για την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), με σκοπό την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων και την προώθηση της καινοτομίας. Ο νόμος ορίζει τις αρμόδιες εθνικές αρχές εποπτείας, όπως η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (Α.Π.Δ.Π.Χ.) και η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (Ε.Ε.Τ.Τ.), καθώς και το ενιαίο σημείο επαφής και τις κοινοποιούσες αρχές. Επίσης, συστήνει ρυθμιστικά δοκιμαστήρια ΤΝ, καθορίζει κυρώσεις για παραβάσεις και θεσπίζει μητρώο συστημάτων ΤΝ και παρατηρητήριο ΤΝ. Ο νόμος περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για τη συνεργασία αρχών, την προστασία δεδομένων, την ασφάλεια προϊόντων και τη χρήση ΤΝ από φορείς του δημοσίου τομέα, ενώ παράλληλα τροποποιεί και καταργεί πλήθος προγενέστερων νομοθετημάτων, συμπεριλαμβανομένων διατάξεων που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση και το κτηματολόγιο. - Τροποποίηση: Νόμος 5232 — ΦΕΚ Α' 163/2025 (άρθρο 4)
Ο Νόμος 5232/2025 ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1226 και τροποποιεί την Οδηγία (ΕΕ) 2018/1673, καθορίζοντας ποινικά αδικήματα και κυρώσεις για παραβιάσεις περιοριστικών μέτρων της ΕΕ. Ο νόμος αφορά φυσικά και νομικά πρόσωπα, καθορίζει τους ορισμούς, τα αδικήματα, τις ποινές που περιλαμβάνουν φυλάκιση και χρηματικά πρόστιμα έως 200.000 ευρώ, καθώς και τη δικαιοδοσία των ελληνικών αρχών. Επίσης, τροποποιεί διατάξεις του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας σχετικά με την προστασία αναφερόντων, την ευθύνη νομικών προσώπων, τη δέσμευση και δήμευση περιουσιακών στοιχείων, τη διεθνή συνεργασία και τη συλλογή στατιστικών στοιχείων. Τέλος, ο νόμος ρυθμίζει θέματα αρμοδιοτήτων δικαστηρίων, όπως η κατάργηση των Ειρηνοδικείων Νάξου και Θήρας, και την υποβολή ετήσιων στατιστικών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. - Τροποποίηση: Νόμος 5225 — ΦΕΚ Α' 152/2025 (άρθρα 110, 125)
Ο Νόμος 5225/2025, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 152 Τεύχος Α' 2025, τροποποιεί και συμπληρώνει διατάξεις του Κώδικα Κατάστασης Δημοσίων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. και του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας. Ο νόμος στοχεύει στην ενίσχυση της πειθαρχικής δικαιοσύνης, τη διαμόρφωση σύγχρονου πλαισίου για τη δημόσια διοίκηση και την πειθαρχική διαδικασία, καθώς και στη ρύθμιση θεμάτων απόκτησης ελληνικής ιθαγένειας. Εισάγει νέα πειθαρχικά όργανα, ψηφιοποιεί διαδικασίες, προσθέτει δυνατότητα πειθαρχικής συνδιαλλαγής και τροποποιεί κωλύματα διορισμού, διαδικασίες πολιτογράφησης και πειθαρχικές ποινές. Επίσης, συστήνει το νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου «Ελληνικό Κέντρο Εμπειρογνωμοσύνης Διοικητικών Μεταρρυθμίσεων - Reform Greece» με σκοπό την παροχή τεχνογνωσίας σε θέματα διοικητικής μεταρρύθμισης. Ο νόμος αφορά τους δημόσιους υπαλλήλους, τους υπαλλήλους Ν.Π.Δ.Δ., τους Ο.Τ.Α., τους αιτούντες ιθαγένεια και τους φορείς του δημοσίου τομέα. - Τροποποίηση: Νόμος 5193 — ΦΕΚ Α' 56/2025
Το έγγραφο είναι ο Νόμος υπ' αριθμ. 5193, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 11 Απριλίου 2025. Ρυθμίζει την ενίσχυση της κεφαλαιαγοράς και περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν τη δημοσίευση δημόσιων προσφορών κινητών αξιών, την εισαγωγή κινητών αξιών αλλοδαπών εκδοτών, καθώς και φορολογικά κίνητρα για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Οι βασικοί φορείς που επηρεάζονται είναι η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και η Τράπεζα της Ελλάδος, καθώς και οι οργανισμοί συλλογικών επενδύσεων και οι ανώνυμες εταιρείες επενδύσεων. - Τροποποίηση: Νόμος 5095 — ΦΕΚ Α' 40/2024 (άρθρα 4, 20, 21, 159)
Ο Νόμος 5095/2024 του Ελληνικού Κοινοβουλίου ρυθμίζει τη μεταφορά αρμοδιοτήτων από τα δικαστήρια σε δικηγόρους για την έκδοση κληρονομητηρίων, την αποδοχή/αποποίηση κληρονομίας, τις προσημειώσεις υποθηκών και τις ένορκες βεβαιώσεις, τροποποιώντας τον Αστικό Κώδικα και τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Επίσης, ο νόμος αφορά οργανωτικά θέματα του Ταμείου Χρηματοδότησης Δικαστικών Κτιρίων (ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ.) και την πληρωμή υποθέσεων νομικής βοήθειας, ενώ θεσπίζει μέτρα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα. Τέλος, ορίζει την έναρξη ισχύος των σχετικών διατάξεων από την 1η Ιουνίου 2024, με σκοπό την αποφόρτιση των δικαστηρίων και την επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης. - Αρχική δημοσίευση: Νόμος 4990 — ΦΕΚ Α' 210/2022
Ο Νόμος 4990/2022, όπως δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 210 Τεύχος Α' 2022, ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 και θεσπίζει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για την προστασία ατόμων που αναφέρουν παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου. Ο νόμος καθορίζει τη διαδικασία εσωτερικής και εξωτερικής αναφοράς, προστατεύει τους πληροφοριοδότες από αντίποινα και ορίζει κυρώσεις για ψευδείς αναφορές. Το πεδίο εφαρμογής του καλύπτει ευρύ φάσμα τομέων, όπως δημόσιες συμβάσεις, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, περιβάλλον και δημόσια υγεία, ενώ ορίζει ως αρμόδια αρχή για τη διαχείριση των αναφορών την Εθνική Αρχή Διαφάνειας (Ε.Α.Δ.). Ο νόμος προβλέπει επίσης την υποχρέωση ορισμού Υπεύθυνου Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τον αριθμό των εργαζομένων. Τέλος, περιλαμβάνει επανορθωτικά μέτρα για όσους υφίστανται ζημία από αντίποινα και διασφαλίζει το δικαίωμα ακρόασης και πρόσβασης στον φάκελο για τους αναφερόμενους.
Σχετικοί νόμοι
Νομοθεσία του 2022
Επιστροφή στη λίστα νόμων